Πέμπτη, 26 Σεπτεμβρίου 2013

Ο Τρύγος και το κρασί στην Ελλάδα του χθες και του σήμερα.

Οι γεωργοί το μήνα Σεπτέμβριο τον λένε Τρυγητή ή Τρυγομήνα. Ο τρύγος είναι μια από τις πιο δύσκολες και κουραστικές γεωργικές εργασίες, όπως δηλώνει και η φράση «τρύγος, θέρος, πόλεμος», ώστε συχνά γίνεται με την αλληλοβοήθεια των κατοίκων γειτονικών χωριών / περιοχών, δεδομένου ότι δεν αρχίζει παντού τις ίδιες ημερομηνίες αλλά εξαρτάται από τις ιδιαίτερες κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούν κατά περιοχή καθώς και από το είδος των σταφυλιών. Παρόλα αυτά, η συγκομιδή των σταφυλιών κάτω από τον καυτό ήλιο του καλοκαιριού και η συγκέντρωσή τους στο πατητήρι, για να γίνουν κρασί από τα αρχαία χρόνια μέχρι και σήμερα έχει γιορταστικό χαρακτήρα -μοιάζει με πανηγύρι. 

Οι σχέσεις του ανθρώπου με το κρασί ανά τους αιώνες υπήρξαν στενές: «Οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου» έλεγαν οι Έλληνες, «Στο κρασί η αλήθεια» [in vino veritas] πίστευαν οι Ρωμαίοι. 

Ο Όμηρος επαινεί το κρασί όχι μόνο σαν ευχάριστο ποτό αλλά και σαν φάρμακο για πολλές αρρώστιες. Ο ποιητής Σιμωνίδης ο Κείος κατέταξε τις ιδιότητες κάθε ποικιλίας κρασιού ανάλογα με την επίδρασή τους στην υγεία: Τα λευκά κρασιά είναι χωνευτικά, αλλά «την κεφαλήν διάπυρον», δηλαδή φέρνουν έξαψη. Τα μαύρα ξηρά τα έβρισκε θρεπτικά και τα μαύρα γλυκά κρασιά ακόμα πιο θρεπτικά. Ο Αριστοτέλης έλεγε, ότι όσοι μεθούν με κρασί πέφτουν μπρούμυτα! Γιατί το κρασί βαραίνει το κεφάλι. 

Οι Χιώτες ήταν οι καλύτεροι αμπελουργοί της αρχαιότητας μια και σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία τους δίδαξε την καλλιέργεια της αμπέλου πρώτος στην Ελλάδα ο Διόνυσος με το γιο του τον Οινοπίωνα. Άλλη εκδοχή είναι αυτή που θέλει την εισαγωγή του κρασιού στη χώρα μας από την ξηρά και μάλιστα από τη Θράκη, άλλη, από τη θάλασσα και συγκεκριμένα ή από την Κρήτη ή από τα Μικρασιατικά παράλια με πρώτους εισαγωγείς τους Πελασγούς. 

Η ονομασία κρασί προέρχεται από τη λέξη κράσις, δηλαδή ανάμειξη. Οι αρχαίοι έπιναν το κρασί τους «νερωμένο» και όχι μόνο με φυσικό νερό αλλά και με θαλασσινό νερό κι έφτιαχναν το «θαλασσίτη οίνο». 

Στην αρχαία Αθήνα τα Οσχοφόρια ήταν μια από τις πιο λαμπρές γιορτές. Νέοι, ντυμένοι γυναικεία, κρατώντας όσχους, δηλαδή τσαμπιά σταφύλια, έκαναν αγώνα δρόμου από το ναό του Διονύσου μέχρι το ναό της Σκιράδος Αθηνάς, στο Φάληρο. 

Οι αμπελουργοί, με τραγούδια, χορούς και γλέντια που γίνονται στους αμπελώνες έκφραζαν ανέκαθεν τις ευχαριστίες τους στο Θεό ή τους θεούς για την καλή σοδειά. Στα αμπελοχώρια, δηλαδή στα χωριά που το σταφύλι αποτελεί το βασικό πόρο ζωής τους, η πρώτη μέρα του τρύγου -παρόλο που μπορεί να είναι διαφορετική από τόπο σε τόπο- χαιρετίζεται με τύμπανα, νταούλια και τραγούδια και ο τρύγος έχει τη μορφή αληθινού πανηγυριού. Το πανηγύρι του τρύγου κορυφώνεται στο πατητήρι. Πλήθος κόσμου, κυρίως νέοι και νέες, ντόπιοι και ξένοι βρίσκουν πολύ διασκεδαστικό το πάτημα των σταφυλιών. Με γέλια και τραγούδια πατούν τα σταφύλια για να βγει ο περίφημος λαμπερός χυμός για να φτάσει στα ποτήρια που «τσουγκρίζουν» εις υγείαν! 


Δευτέρα, 23 Σεπτεμβρίου 2013

Θέρος, τρύγος, πόλεµος.

Το κλήµα στηρίζει την ποιότητά του στο κλίµα. Ο τρύγος θα δώσει καλό σταφύλι καιρού επιτρέποντος και µόνον.
Θέρος, τρύγος, πόλεµος
Σκίτσο: Αλεξάνδρα Καρακατσάνη

Τρυγητή συνηθίζουν να αποκαλούν οι Ελληνες, ειδικά στις γεωργικές ζώνες, τον Σεπτέµβριο, διότι σε όλες τις αµπελουργικές περιοχές συντελείται η συγκοµιδή του καρπού της αµπέλου που θα µετουσιωθεί σε κρασί µέσα από τη διαδικασία της οινοποίησης. Ο τρυγητός του σταφυλιού πάντα προσέλκυε τα φώτα της δηµοσιότητας. Σε πολλές περιπτώσεις, µάλιστα, η διαδικασία έπαιρνε διαστάσεις πανηγυριού στο οποίο συµµετείχε ολόκληρος ο οικισµός του αµπελώνα. Οσο όµως τα χρόνια περνούν, το τελετουργικό χάνεται µαζί µε τα παραδοσιακά πατητήρια και τα τραγούδια και αποµένoυν το οµαδικό πνεύµα των τρυγητών, οι µυρωδιές από τις αναθυµιάσεις και η αγωνία του καλλιεργητή.

Χρονολογηµένο σταφύλι
Ο τρύγος, ξέχωρα από το διαδικαστικό των ηµερών του Σεπτεµβρίου, αντανακλά και µια συνολική πορεία στο ηµερολόγιο του αµπελώνα µε τις επιδράσεις του καιρού να αντικατοπτρίζονται ξεκάθαρα στον καρπό της γης. Το σταφύλι που θα τρυγηθεί θα γίνει µετέπειτα κρασί και θα είναι στις περισσότερες των περιπτώσεων χρονολογηµένο, αντανακλώντας ό,τι καλό ή κακό είχε να του προσφέρει η συγκεκριµένη χρονιά. Μια ευλογηµένη χρονιά – όπως ήταν το 2000 στο Μπορντό – θα δώσει πλούσια, αρµονικά κρασιά, ιδανικά για παλαίωση, και θα απογειώσει τις τιµές µε µαθηµατική ακρίβεια. Αντίστοιχα, µια δύσκολη χρονιά – όπως ήταν το 2008 στον Ροδανό – θα δώσει ανισόρροπα, ελλιπή κρασιά, που δεν θα ταξιδέψουν στον χρόνο, και θα οπλίσει µε δυσπιστία τους αγοραστές.
Καιρός παντοκράτωρ
Συγκεκριµένα, σε µια γενναιόδωρη χρονιά ο καιρός θα µεριµνήσει ώστε το φυτό να µη στρεσαριστεί και ο καρπός να ωριµάσει αρµονικά, χωρίς να στερηθεί το νερό ή τη ζέστη. Διαφορετικά, σε ανεπιθύµητες συνθήκες, µια ανοιξιάτικη παγωνιά θα δηµιουργήσει ανωµαλία στο άνοιγµα των οφθαλµών του φυτού και στην εξέλιξη του καρπού, ενώ µια φθινοπωρινή µπόρα πριν από τον τρύγο θα έχει αποτέλεσµα την έλλειψη συµπύκνωσης των χυµών και κατ’ επέκταση κρασιά υδαρή. Υπάρχουν περιπτώσεις που ακόµη και η ηλιοφάνεια δεν είναι πανάκεια: σε καθεστώς καύσωνα το κλήµα στρεσάρεται και υπάρχει κίνδυνος να σταµατήσει τη φωτοσύνθεση. Σε αυτή την περίπτωση, µια βροχή – η οποία υπό διαφορετικές συνθήκες θα ήταν ανεπιθύµητη – είναι ευεργετική και λειτουργεί ανακουφιστικά για το φυτό.
Τεχνολογία ή ροµαντισµός;
Ο άνθρωπος έχει µάθει να συνυπάρχει µε το αµπέλι και να προσαρµόζει τις τεχνικές του ώστε να συµβαδίζουν µε τον καιρό. Στις µέρες µας, οµολογουµένως, αυτό γίνεται µε περισσότερα τεχνικά µέσα. Υποσυνείδητα ίσως και να µου βγαίνει ένα είδος γκρίνιας για την ισοπεδωτική προσέγγιση που προέρχεται από τις χώρες του Νέου Κόσµου κατά κύριο λόγο. Πρόκειται για µια µόδα των τελευταίων χρόνων που µετατοπίζει το κέντρο των αποφάσεων από το αµπέλι στο οινοποιείο. Πρακτικά, αντί να δώσουµε έµφαση στη γη, επανδρώνουµε το εργαστήριό µας µε την τελευταία λέξη της τεχνολογίας σε πρόσθετα και εργοστασιακές ζύµες και έχουµε πάντα το επιθυµητό αποτέλεσµα. Μου φέρνει στον νου µια έκφραση που είχα διαβάσει πριν από χρόνια: Coca-colonisation (αποικισµός µέσω της αµερικάνικης κουλτούρας) του κρασιού.
Οσο ροµαντικό και αν ακούγεται, πιστεύω πως ο καιρός είναι εκείνος που ορίζει την παραγωγή του κρασιού και πρέπει να το δεχτούµε ως δεδοµένο. Ισως θυµηθούµε ξανά και τη σηµασία της προσευχής.Πηγή: Terroirista αρθογραφεί στην εφημερίδα ΒΗΜΑ.

Δευτέρα, 16 Σεπτεμβρίου 2013

Τοπωνύμια.

  Τοπωνύμιο σύμφωνα με την ετυμολογία της λέξης σημαίνει το όνομα ενός τόπου. Τα τοπωνύμια αποτελούν ένα κομμάτι της ιστορίας και του πολιτισμού μας, τα οποία είναι άρρηκτα δεμένα με την ιστορία του κάθε τόπου. «….Τα τοπωνύμια, όταν ερμηνεύονται και ετυμολογούνται σωστά, μας αποκαλύπτουν ως ένα βαθμό, καθώς είναι γνωστό τις ιστορικές περιπέτειες ενός τόπου. Η σημασία τους για την Ιστορία, τη Γλωσσολογία και τη Λαογραφία έχει υπογραμμιστεί επανειλημμένα από διακεκριμένους Έλληνες και ξένους επιστήμονες, αρκεί μόνο να υπενθυμίσουμε εδώ την κλασική πια φράση του Α. Μηλιαράκη, ότι τα τοπωνύμια μοιάζουν με «επιγραφάς γεγλυμμένας επί του εδάφους» . Κυρίως όμως η μελέτη των τοπωνυμίων περιοχών που «ευρίσκονται εκτός της ακτίνος των διαφερόντων των χρονογράφων», όπως χαρακτηριστικά γράφει ο καθηγητής Διον. Ζακυνθινός, υποβοηθάει σημαντικά το έργο της ιστορικής έρευνας. Από την άποψη αυτή εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα τοπωνύμια της μελέτης αυτής….».
  Ανέκαθεν οι κάτοικοι ενός τόπου έδιναν για κάθε περιοχή, ένα όνομα. Διαφορετικά θα ήταν σχεδόν αδύνατη η οποιαδήποτε συνεννόηση μεταξύ τους όσον αφορά τον προσδιορισμό της συγκεκριμένης περιοχής .
  Τα τοπωνύμια μας δίνουν πληροφορίες ιστορικές, κοινωνικές, θρησκευτικές, τοπογραφικές, γεωγραφικές, εθνολογικές, λαογραφικές, γι΄ αυτό και είναι αναγκαία η μελέτη τους. Διάφοροι είναι οι λόγοι που συνετέλεσαν στο να πάρει κάθε τοποθεσία το όνομά της. Η φύση του εδάφους, το χρώμα, το σχήμα, η χρήση του, ποικίλα κτίσματα, φυτά και δέντρα που ευδοκιμούν, ζώα που συχνάζουν, παραδόσεις, ακόμη και οι ιδιοκτήτες ενός τόπου δίνουν το όνομά τους σ΄ αυτόν. Σ΄ άλλες τοποθεσίες είναι δύσκολο ή αδύνατο να βρούμε την προέλευση του ονόματός τους, γιατί με την πάροδο του χρόνου παρεφθάρησαν.
  Επειδή είναι κρίμα, ονομασίες τόπων που μπορεί να παραμένουν ίδιες από αρχαιοτάτων χρόνων, να χάνονται με το πέρασμα του χρόνου και να ξεχνιούνται, θα δώσουμε παρακάτω κάποιες ονομασίες τόπων της περιοχής μας, που μπορούν να αποτελέσουν πολύτιμο ιστορικό υλικό.
  Η παρακάτω καταγραφή των τοπωνυμίων του χωριού μας και της γύρω περιοχής , αποτελεί μια προσπάθεια να καταγραφούν και να ερμηνευτούν, έτσι ώστε να τα θυμούνται οι παλαιότεροι και να τα μαθαίνουν οι νεότεροι.
  Οποιαδήποτε παρατήρησή σας για διορθώσεις και προσθήκες, θα αποτελέσει σημαντική βοήθεια στην προσπάθεια αυτή.