Τρίτη, 24 Δεκεμβρίου 2013

Καλήν εσπέραν άρχοντες, αν είναι ορισμός σας ... !

Καλήν εσπέραν άρχοντες,
αν είναι ορισμός σας,
Χριστού τη Θεία γέννηση,
να πω στ' αρχοντικό σας.
Χριστός γεννάται σήμερον,
εν Βηθλεέμ τη πόλει,
οι ουρανοί αγάλλονται,
χαίρει η φύσις όλη.
Εν τω σπηλαίω τίκτεται,
εν φάτνη των αλόγων,
ο βασιλεύς των ουρανών,
και ποιητής των όλων.
Σε αυτό το σπίτι που ΄ρθαμε                                                                                                                           πέτρα να μην 'ραίσει και ο                                                                                                                                νοικοκύρης του σπιτιού                                                                                                                                   ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΝΑ ΖΗΣΕΙ.                                                                                                                          ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ !!!!

Παρασκευή, 13 Δεκεμβρίου 2013

Η σφαγή των Καλαβρύτων.

 13 Δεκεμβρίου 1943, οι ναζί κατακτητές καταστρέφουν ταΚαλάβρυτα και προχωρούν σε ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας με περισσότερους από 700 νεκρούς - όλος ο... 
ανδρικός πληθυσμός πλην 13 ατόμων που επέζησαν από τα τραύματά τους κατά την εκτέλεση.
Η σφαγή των Καλαβρύτων είναι η πιο βαριά περίπτωση πολεμικού εγκλήματος στην Ελλάδα, κατά τη διάρκεια του Β' Παγκόσμιου πολέμου. Η διαταγή της μαζικής δολοφονίας, στο πλαίσιο της επιχείρησης «Καλάβρυτα» (Unternehmen Kalavryta), ξεκίνησε από την παράκτια περιοχή της Αχαΐας στη βόρεια Πελοπόννησο, όταν τα στρατεύματα της Βέρμαχτ στην πορεία τους έκαψαν χωριά και δολοφόνησαν τους πολίτες στο δρόμο τους. Η επιχείρηση «Καλάβρυτα» ήταν μια επιχείρηση κύκλωσης των ανταρτών του ΕΛΑΣ η οποία όμως κατέληξε σε μαζικά αντίποινα επί του άμαχου πληθυσμού της περιοχής, μετά το θάνατο Γερμανών στρατιωτών σε μάχες με τους αντάρτες και, ιδιαίτερα, μετά την εκτέλεση 77 Γερμανών αιχμαλώτων που είχαν συλλάβει οι αντάρτες, λίγες μέρες νωρίτερα.
Η σφαγή των αμάχων διαπράχθηκε από την 117η Μεραρχία Καταδρομών, η οποία αποτελούνταν από Αυστριακούς και Γερμανούς από την Αλσατία, Λοθαριγγία, Ρουμανία, Σουδητία (περιοχή της Τσεχοσλοβακίας), Βαρτεγκάου κα. Πιο πριν, η μεραρχία αυτή, ως 717η Μεραρχία πεζικού και με αρκετά διαφορετική σύνθεση και ηγεσία, είχε συμμετάσχει σε επιχειρήσεις εναντίον ανταρτών και μαζικές εκτελέσεις χιλιάδων αμάχων, ως αντίποινα, στη Σερβία.
Οι Γερμανοί, στο δρόμο για τα Καλάβρυτα, εκτέλεσαν 143 άνδρες, στα χωριά Ρωγοί, Κερπινή, Άνω και Κάτω Ζαχλωρού, καθώς και στη Μονή Μεγάλου Σπηλαίου. Επίσης έκαψαν περίπου 1.000 σπίτια σε πάνω από 50 χωριά, αφού τα λεηλάτησαν αποκομίζοντας περισσότερα από 2.000 πρόβατα και μεγαλύτερα ζώα και περίπου 260.000.000 δραχμές.
Όταν έφθασαν στα Καλάβρυτα, κλείδωσαν όλες τις γυναίκες και τα παιδιά κάτω των 14 στο σχολείο και διέταξαν όλους τους άνδρες από 14 και πάνω να παρουσιαστούν έξω από το χωριό. Εκεί οι Γερμανοί τους εκτέλεσαν με συνεχείς ριπές πολυβόλων, σκοτώνοντας περίπου 500 (κατά τις νεότερες εκτιμήσεις) άτομα. Οι γυναίκες και τα παιδιά κατάφεραν να αποδράσουν από το σχολείο ενώ το χωριό φλεγόταν. Την επόμενη ημέρα τα ναζιστικά στρατεύματα πυρπόλησαν το μοναστήρι της Αγίας Λαύρας, που συνδέεται στενά με την Ελληνική Επανάσταση του 1821.
Σήμερα στην θέση του εγκλήματος διατηρείται μνημείο, ως ανάμνησης των πεσόντων και του φρικτού γεγονότος, και κάθε χρόνο γίνεται αναμνηστική εκδήλωση.
Παρά το γεγονός ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας έχει αναγνωρίσει δημόσια τη ναζιστική αγριότητα των Καλαβρύτων, ακόμα δεν έχει καταβληθεί καμμιά αποζημίωση. Τον Απρίλιο του 2000, ο τότε Πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, Γιοχάννες Ράου, επισκέφτηκε τα Καλάβρυτα για να εκφράσει τα συναισθήματά του ντροπής και βαθιάς θλίψης για την τραγωδία. Εντούτοις όμως, δεν ανέλαβε την ευθύνη εξ ονόματος του γερμανικού κράτους και δεν αναφέρθηκε στο ζήτημα των αποζημιώσεων.

Τρίτη, 10 Δεκεμβρίου 2013

Τι είπαν εχθροί και φίλοι για τους Έλληνες στο Β’ ΠΠ.


Η ηρωική στάση και η τεράστια συμβολή των Ελλήνων στη νίκη κατά των δυνάμεων του άξονα, όπως αποτυπώνεται από τις δηλώσεις εχθρών και φίλων.
Χάριν της ιστορικής αλήθειας πρέπει να επιβεβαιώσω ότι μόνο οι Έλληνες, απ’ όλους τους αντιπάλους που μας αντιμετώπισαν, πολέμησαν με το μεγαλύτερο θάρρος και περισσότερο αψήφισαν το θάνατο.
Αδόλφος Χίτλερ
Η λέξη ηρωισμός φοβάμαι ότι δεν αποδίδει στο ελάχιστο τις πράξεις αυτοθυσίας των Ελλήνων, οι οποίες ήταν ο καθοριστικός παράγοντας για τη νικηφόρα έκβαση της κοινής προσπάθειας των εθνών, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, για την ανθρώπινη ελευθερία και την αξιοπρέπεια. Εάν δεν ήταν η ανδρεία των Ελλήνων και το θάρρος τους, η έκβαση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου θα ήταν ακοθόριστη.
Γουίνστον Τσώρτιλ
Μέχρι τώρα συνηθίζαμε να λέμε ότι οι Έλληνες πολεμούν σαν ήρωες. Τώρα θα λέμε ότι οι ήρωες πολεμούν σαν Έλληνες.
Γουίνστον Τσώρτιλ
Όταν νικήσουμε, θα μπούμε στη Βουλγαρία ως τιμωροί, στη Γιουγκοσλαβια ως ελευθερωτές και στην Ελλάδα ως προσκυνητές ..
Ιωσήφ Στάλιν
Εάν οι Ρώσοι κατόρθωσαν να προβάλλουν αντίσταση στην είσοδο της Μόσχας για να σταματήσουν και να αποτρέψουν το γερμανικό χείμαρρο, το οφείλουν στους Έλληνες, οι οποίοι καθυστέρησαν τις γερμανικές μεραρχίες, την ώρα που θα μπορούσαν να μας κάνουν να γονατίσουμε.
Στρατηγός Ζούκοφ (Σοβιετική Ένωση)
Η Μάχη της Πίνδου άλλαξε τον ρου της Ιστορίας
Στρατηγός Σματς (Πρόεδρος Νοτιοαφρικανικής Ένωσης)
Πολεμήσατε άοπλοι εναντίον πανόπλων και νικήσατε. Μικροί εναντίον μεγάλων και επικρατήσατε. Δεν ήταν δυνατόν να γίνει αλλιώς διότι είστε Έλληνες. Κερδίσαμε χρόνο για να αμυνθούμε. Ως Ρώσοι και ως άνθρωποι θα σας ευγνωμονούμε
Ραδιοφωνικός Σταθμός Μόσχας
Είμαι ανίκανος να δώσω το κατάλληλο εύρος της ευγνωμοσύνης που αισθάνομαι για την ηρωική αντίσταση του λαού και των ηγετών της Ελλάδας.
Σαρλ Ντε Γκωλ

Τετάρτη, 4 Δεκεμβρίου 2013

"Νικολοβάρβαρα": Ελληνικές παραδόσεις για τον ερχομό του χειμώνα.


Όπως και για κάθε εποχή του χρόνου, έτσι και για τον χειμώνα, ο ελληνορθόδοξος λαός μας έχει απ' αιώνων συσχετίσει τις μεγάλες εποχικές μεταβολές του καιρούπό το τρίγωνο της Αγίας Βαρβάρας, του Αϊ Σάββα και του Αϊ Νικόλα, που ονομάστηκε από το λαό μας «Νικολοβάρβαρα».
  με το εορτολόγιο της Ορθοδόξου Εκκλησίας.
Έτσι σύμφωνα με την λαϊκή παράδοση ο χειμώνας επίσημα αρχίζει, πάντα, με τα λεγόμενα "Νικολοβάρβαρα" (4-6 Δεκεμβρίου).
Στην νεότερη ελληνική ιστορία, εξάλλου, οι εορτές της Αγίας Βαρβάρας και του Αγίου Νικολάου έχουν συνδεθεί ειδικότερα με τον Ελληνικό Στρατό, αφού εορτάζουν το Πυροβολικό και το Ναυτικό αντίστοιχα.
Το περίεργο «τρίγωνο» που σχηματίζεται στις 4-5-6 Δεκεμβρίου, δεν είναι άλλο α
Στην Πελοπόννησο αυτό το «τρίγωνο» το συσχετίζουν με το θάνατο, λόγω των άσχημων καιρικών συνθηκών που συνήθως επικρατούν τις ημέρες αυτές.
«Αϊ Βαρβάρα βαρβαρώνει (δυναμώνει το κρύο), Αϊ Σάββας σαβαρώνει (σαβανώνει) κι Αϊ Νικόλας παραχώνει (θάβει)».
Στις 4 Δεκεμβρίου γιορτάζουμε τη Μεγαλομάρτυρα Βαρβάρα που διακρίθηκε για την ομορφιά του σώματός της, την ευφυΐα της και το ψυχικό της μεγαλείο. Καταγόταν από την Ανατολή και ήταν κόρη ειδωλολάτρη.
Όταν ο πατέρας της έμαθε ότι είναι Χριστιανή, την έκλεισε σ’ ένα ψηλό πύργο. Η αγία κατάφερε να ξεφύγει, αλλά ο πατέρας της την ανακάλυψε και την παρέδωσε στον διοικητή της περιοχής. Κακοποιήθηκε, διαπομπεύτηκε και τελικά αποκεφαλίστηκε από τον ίδιο της το πατέρα!
Η Αγία Βαρβάρα είναι προστάτιδα του Πυροβολικού, αυτών που κατασκευάζουν πυροτεχνήματα, των λοιμωδών νοσημάτων (κυρίως της ευλογιάς) και των εγκύων.
Την επικαλούνται (ιδιαίτερα στη Δύση) οι φυλακισμένοι για την ελευθέρωση τους, όπως επίσης οι μάγειροι, οι χαλκουργοί και οι κωδωνοποιοί.
Στις 5 Δεκεμβρίου τιμούμε τον Όσιο Σάββα τον ηγιασμένο. Ο Άγιος καταγόταν από την Καππαδοκία κι έζησε την εποχή του αυτοκράτορα Θεοδοσίου του Β΄ του Μικρού.
Σε νεαρή ηλικία μπήκε στο μοναστήρι των Φλαβιανών και στα 18 του πήγε στα Ιεροσόλυμα, στη Μονή του Αγίου Θεοκτίστου.
Τον χαρακτήριζαν η αρετή του, η σοβαρότητα του και η ηθική του, παρά το νεαρό της ηλικίας του.
Η καλλιέργεια του πνεύματος του με το πέρασμα των χρόνων και τα παραπάνω χαρακτηριστικά του, ήταν η αφορμή για να αποκτήσει το χάρισμα της θαυματουργίας.
Το χάρισμα αυτό, το χρησιμοποιούσε για να βοηθήσει τους φτωχούς και τους ασθενείς.
Και το «τρίγωνο» κλείνει με τον Άγιο Νικόλαο στις 6 Δεκέμβρη. Ο Άγιος γεννήθηκε τον 3 αιώνα μ.Χ. στα Πάταρα και έδρασε την εποχή των αυτοκρατόρων Διοκλητιανού, Μαξιμιανού και Μεγάλου Κωνσταντίνου.
Στην αρχή αφιερώθηκε στον ασκητικό βίο, λόγω όμως της ξεχωριστής αρετής του, τιμήθηκε με το αξίωμα του αρχιεπισκόπου Μύρων της Λυκίας.
Από τη θέση αυτή καθοδηγούσε και βοηθούσε με αγάπη το λαό του τόσο πνευματικά όσο και οικονομικά και ξεχώρισε για τη θαυματουργή του ιδιότητα.
Ο Άγιος Νικόλαος είναι προστάτης του Πολεμικού Ναυτικού και του Λιμενικού, καθώς και των ναυτικών γενικότερα
και επεμβαίνει για να σώσει οποίον κινδυνεύει από φυσικές καταστροφές, που οφείλονται σε κακές καιρικές συνθήκες (διασώσεις πλοίων ή ναυαγών από τρικυμίες, ανέμους και καταιγίδες).
Ακόμα τον έχουν προστάτη και όσοι χρειάζονται κάποιον να τους «κυβερνήσει»: ορφανά παιδιά, φτωχοί, ανύπαντρα κορίτσια.
Ορίστε και μερικές ακόμα παραδοσιακές λαϊκές παροιμίες που υπάρχουν για τα "Νικολοβάρβαρα":
"Νικολίτσι, Βαρβαρίτσι, Σάββα τ' ήθελες στη μέση;"
"Απ' τα Νικολοβάρβαρα αρχίζει κι ο χειμώνας!"  
"Τ' άη-Νικολοβάρβαρα κι οι τοίχοι αποξυλώσανε!"
"Νικολίτσα, Βαρβαρίτσα μπρος οπίσω ο χειμώνας."
"Τ' άη Νικολοβάρβαρα κάνει νερά και χιόνια!"
"Αγιά Βαρβάρα μίλησε κι ο Σάββας απλοήθη: Μαζώχτε ξύλα κι άχερα και σύρτε και στο μύλο τι Άγιο Νικόλας έρχεται τα χιόνια φορτωμένος!"
"Η Αγιά Βαρβάρα γέννησε κι ο Άη-Σάββας το εδέχθη κι ο Άη-Νικόλας έτρεξε να πάει να το βαφτίσει" (το χιόνι)
"Τα Νικολοβάρβαρα κατεβασιές και χιόνια, μπουράσκες και τελώνια!"
"Τα Νικολοβάρβαρα σιμά στο σταύλο!"
(http://aylogyros.blogspot.gr , http://firiki.pblogs.gr)

Τρίτη, 3 Δεκεμβρίου 2013

Η μαγεία του κομπολογιού.(Ανακαλύπτοντας, χάντρα-χάντρα, τον μαγικό κόσμο του κομπολογιού)

Με κρατάς ανάμεσα στα δάχτυλά σου κι ονειρεύεσαι… Δεν είναι μόνο η ομορφιά μου που ρουφάς με τα μάτια σου. Ούτε μονάχα η τέχνη που είχαν τα όποια χέρια έφτιαξαν τις χάντρες μου και τις πέρασαν σε μια μεταξωτή κλωστή.
Είναι κι η μουσική που χαρίζω στ’ αυτιά σου. Οι μυστικές μελωδίες της θάλασσας στις κοραλλένιες χάντρες μου. Οι ψίθυροι του κεχριμπαριού, που φέρνουν τις αύρες και τις μυρωδιές πανάρχαιων δασών, που πέτρωσαν τα ρετσίνια τους. Οι ρυθμικοί ήχοι των πετραδιών από τόπους μακρινούς, που έγιναν κι αυτά χάντρες και το τραγούδι τους σου κρατά τώρα συντροφιά…

Κι είναι το χάδι μου… Αυτή η απτή παρουσία στη μοναξιά σου, στη χαρά σου, στη λύπη σου. Παίρνοντας ζεστασιά απ’ την παλάμη σου, σ’ αγγίζω απαλά, γλιστρώ τρυφερά ανάμεσα στα δάχτυλά σου, γλυκαίνω όλες τις στιγμές σου.

Μα πάνω απ’ όλα, γλυκαίνω την ψυχή σου. Αδημονείς, σε υπομονεύω. Αγωνιάς, σε γαληνεύω. Γλεντάς, σου κάνω παρέα. Έχεις καημό, σε παρηγορώ.

Έργο τέχνης και φίλος μαζί. Κομμάτι συλλογής πολύτιμο, μα και συνήθεια καθημερινή που δεν μπορείς να στερηθείς! Είμαι – λες καμιά φορά - το μεράκι σου. Όχι μόνο. Είμαι κάτι παραπάνω απ’ αυτό: Έτσι που έχουμε δεθεί, εσύ κι εγώ, είμαι ένα κομμάτι από τον ίδιο τον εαυτό σου.
Το κομπολόι φωλιάζει καλύτερα στην παλάμη και φτιάχνει ωραιότερη «γιρλάντα» όταν στο κάτω μέρος του κλείνει ο κύκλος με μια χάντρα μονή. Οι υπόλοιπες, παίζονται ευκολότερα κατά ζευγάρια, και καθώς γλιστρούν ρυθμικά και μελωδικά προς τα κάτω, σταματούν πιο ισόρροπα στη μονή χάντρα που οριοθετεί τη διαδρομή τους. Και τελικά, για να είναι το κομπολόι γούρικο και να φέρνει τύχη, πρέπει να έχει χάντρες μονές. Γιατί; Διότι έτσι λέει η παράδοση…
Ο «κανονικός» αριθμός είναι 33 – όσα τα χρόνια του Χριστού, σπεύδουν να εξηγήσουν μερικοί. Όχι, όσοι οι κόμποι στο πρώτο ορθόδοξο καλογερίστικο κομποσχοίνι του Παχώμιου – που θα τον συναντήσουμε παρακάτω – λένε άλλοι.
Και υπάρχει και τρίτη εκδοχή: Το κομπολόι είναι μουσουλμανικό προσευχητάρι και ο Μωάμεθ, που το εμπνεύστηκε για να μετρούν οι πιστοί τις προσευχές τους, όρισε να’ χει 99 χάντρες, όσες και οι χάρες του Αλλάχ. Όμως αυτό το Masbaha (λέξη που σημαίνει «απαγγέλλω προσευχές») ήταν τελικά τόσο μεγάλο, που μπέρδευε τους προσευχόμενους. Κι έτσι, για να μην ξεχνούν καμία χάρη του θεού τους, μοίρασαν τις 99 χάντρες σε τρεις ενότητες, από 33 χάντρες καθεμιά. Στο τέλος, με πνεύμα ακόμα πιο πρακτικό, επικράτησαν κομπολόγια με 33 μόνο χάντρες και για «καλυφθούν» οι 99 θεϊκές χάρες, κάθε χάντρα «μετρούσε» για τρεις από τις χάρες αυτές. Κι η τελευταία, η μεγάλη χάντρα – αυτή που ξέρουμε ως «παπά» - αντιπροσώπευε τον ίδιο τον Αλλάχ.
Στο ελληνικό κομπολόι, όπως διαμορφώθηκε  από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας, ο αριθμός αυτός δεν τηρήθηκε. Οι Έλληνες μείωσαν τις χάντρες σε 23. Από αντίδραση; Μερικοί όντως πιστεύουν ότι «κουτσουρεύοντας» το τούρκικο κομπολόι, οι ραγιάδες έκαναν ένα είδος αντίστασης. Δεν είναι σίγουρο… Απλά, εκείνοι, που βέβαια δεν το συνδέανε με τις χάρες του Αλλάχ, αφαίρεσαν από το κομπολόι κάμποσες χάντρες ώστε να μην είναι «πυκνό» σαν το τούρκικο, που οι χάντρες του ήταν αμετακίνητες, και να μπορούν να τις «ξεκοκκίζουν» απολαμβάνοντας την απαλό τους χάδι και το κελάιδισμα τους.
Οι χάντρες πρέπει να περνιούνται σε κορδόνι. Στριφτό, μεταξωτό. Η σημερινή συνήθεια της αλυσίδας, από τους λάτρεις του κομπολογιού θεωρείται «μόδα» ανορθόδοξη. Που και στερεί το κομπολόι απ’ την αυθεντικότητά του, και έχει και το μειονέκτημα να φθείρει τις χάντρες. Να τις τρίβει και να τις «τρώει»...
Πέρα απ’ το κορδόνι, χαρακτηριστικά στοιχεία του κομπολογιού είναι ο παπάς και η φούντα. Παπάς είναι η μεγάλη χάντρα, συχνά διαφορετικού σχήματος από τις υπόλοιπες του κομπολογιού, και πάντως  μεγαλύτερη,  που υπάρχει  στο τελείωμα  της γιρλάντας.
Στην τελική απόληξη, είναι δεμένη η φούντα. Η γλύκα του κομπολογιού, λένε οι μερακλήδες, είναι στη φούντα… Σε αυτό τον απαλό μεταξωτό θύσανο «που όταν τον χαϊδεύεις χαλαρώνεις και μελώνεις μέχρι βαθιά μέσα στην καρδιά σου»! Ως αγχολυτικός παράγοντας έχει βασικό ρόλο. Μα και σαν στολίδι, είναι σχεδόν αδιανόητο να λείπει η φούντα από το παραδοσιακό κομπολόι. Παλιά, την έφτιαχναν πυκνή και πλούσια. Κι η δουλειά του «φουνταδόρου» δεν λογιζόταν επάγγελμα, μα τέχνη.
Σήμερα, συχνά η φούντα λείπει... Οι νεαρότεροι τη  θεωρούν γεροντίστικη, ξεπερασμένη. Μα οι «παραδοσιακοί» λένε πως ένα κομπολόι όχι «δίχως χάντρες», αλλά δίχως φούντα, είναι βάναυσα ακρωτηριασμένο. Πάντως, για την κατάργησή της υπεύθυνοι υπήρξαν οι κουτσαβάκηδες: Το μετάξι της τους ερχόταν ακριβό. Και την αφαίρεσαν. Όπως και τον παπά. Και έτσι περικόβοντας, έκαναν και τις χάντρες των κομπολογιών τους μοναχά δεκάξι.
Το ενδιαφέρον αυτό ρήμα υπάρχει στο Λεξικόν της Ελληνικής Γλώσσης του Άνθιμου Γαζή, που η πρώτη του έκδοση έγινε στη Βιέννη, και η δεύτερη «εκ της Τυπογραφίας Κωνσταντίνου Γκαρπόλα του Ολυμπίου» στην Αθήνα το 1839.

Κομπέω-κομπώ σημαίνει «ηχώ, κωδωνίζω, ιδίως επί ήχου τον οποίον εκδίδουσι πήλινα ή μεταλλικά αγγεία όταν το έν μετά του άλλου συγκρούωνται». Να θεωρήσουμε ότι τάχα, τυχαία «κομπείται» και το κομπολόι; Και ότι ο ήχος - ο «κόμπος» και όχι «κόμβος» - που κάνουν οι χάντρες του όταν «η μία μετά της άλλης συγκρούωνται» δεν είναι από τα βασικά του στοιχεία;   
Καθόλου δεν είναι τυχαίο: Το κομπολόι είναι και μουσική… Μεταφορικά αλλά και κυριολεκτικά κάποιες φορές, όπως γράφει ο Ηλίας Πετρόπουλος στα «Ρεμπέτικα Τραγούδια» του: «Το κομπολόι συνόδευε ως μουσικό όργανο το μπαγλαμά. Ο οργανοπαίκτης κρατούσε με το αριστερό του χέρι από τη φούντα ένα κομπολόι. κρεμασμένο από μια κουμπότρυπα του ρούχου του, και με το δεξί έτριβε ρυθμικά τις χάντρες του μ’ ένα κρασοπότηρο». Καμιά φορά, μερικοί παλιότεροι λαϊκοί τραγουδιστές το κάνουν αυτό ακόμα…
Ο ήχος του κομπολογιού είναι η φωνή του. Κι αυτοί που ξέρουν ποτέ  δεν «βροντοχτυπούν τις χάντρες», αλλά όχι για τους λόγους που υπαινίσσεται το λαϊκό τραγουδάκι… Αλλά διότι οι χάντρες – πέτρινες, κοκάλινες, κεχριμπαρένιες, από κέρατο, από κοράλλι είτε από έβενο – πρέπει να παίζονται ήρεμα και απαλά, ώστε να μπορέσεις, πράγματι, ν’ ακούσεις τι σου λένε…
Η ψυχή του κομπολογιού, η φωνή του, η μουσική του, είναι οι χάντρες: Λείες ή ακανόνιστες, διάφανες ή μη, πέτρινες, ξύλινες, κεχριμπαρένιες, κοκάλινες… Πολύτιμες ή έστω κι από κουκούτσια ελιάς, κουκιά ή χαρούπια.

"Διάτρητον κατά τον άξονα σφαιρίδιον, εξ ού περάται νήμα»…  Οι κλασικές εγκυκλοπαίδειες κάπως έτσι δίνουν την ταυτότητα της χάντρας. Τι πεζή περιγραφή για κάτι τόσο θαυμαστά πλούσιο σε φαντασία, σε τέχνη κατασκευής, σε συμβολισμό, σε ιστορία!
Φαίνεται πως ο άνθρωπος χρησιμοποίησε τη χάντρα ήδη από εποχές που χάνονται στα σκοτάδια της προϊστορίας, κάνοντάς την αρχικά φυλαχτό – ενάντια στους εχθρούς, στις αρρώστιες, στις καταστροφικές δυνάμεις της Φύσης. Το μαρτυρούν, ακόμα, οι φορτωμένες με χάντρες μάσκες των ιθαγενών του Μπαλί, του Κονγκό ή του Καμερούν, οι οποίοι πίστευαν ότι τα «διάτρητα σφαιρίδια» είχανε δύναμη μεταφυσική. Και ασφαλώς το γεγονός ότι, από παλιά, λαοί σαν τους Ίνκας του βόρειου Περού κεντούσαν με χάντρες διάφορα ρούχα ή έφτιαχναν μ’ αυτές  κοσμήματα, όπως περιδέραια και βραχιόλια, δεν πρέπει να ερμηνευτεί απλά σαν μια συνήθεια διακοσμητική, αλλά σαν μια εσώτερη ανάγκη που υπαγορευόταν από δεισιδαιμονίες.
Φυλαχτό πρώτ’ απ’ όλα ή και στολίδι, η χάντρα απέδειξε σε διάφορες εποχές ότι μπορούσε να έχει και πρακτικές χρήσεις.
Πρώτοι οι αρχαίοι Κινέζοι, επινοώντας τον άβακα, της έδωσαν και αξία παιδευτική.  Πολύ γνωστός και στην Ελλάδα από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας, αυτός ο «άβαξ» ήταν ένα ορθογώνιο πλαίσιο με τεντωμένες μεταλλικές χορδές, όπου γλιστρούσαν ξύλινα σφαιρίδια: Αντιπροσώπευαν τις μονάδες, τις δεκάδες και τις εκατοντάδες, και τα μετακινούσαν τα παιδάκια για να μαθαίνουν τις στοιχειώδεις έννοιες της Αριθμητικής.
Ο λαός μας, παραφθείροντας την αρχαία λέξη, ονόμαζε αυτό το πλαίσιο «άμπακο». Κι αν κάποιος ήτανε «γραμματιζούμενος», η χαρακτηριστική δημώδης έκφραση που καθρέφτιζε τις γνώσεις του ήταν «ξέρει τον άμπακο», δηλαδή «πάρα πολλά»,. Και κατ’ επέκταση, για τον καλοφαγά, έφτασε ως εμάς και το γνωστό μας «έφαγε τον άμπακο»!
... τραγουδούσε, παλιότερα, ο Σπύρος Ζαγοραίος. Σεβντάς λοιπόν και το μπεγλέρι, κι ας μην είναι πραγματικό κομπολόι. Δηλαδή γιρλάντα, κύκλος κλειστός. Στο μπεγλέρι, οι δυο άκρες του κορδονιού όπου είναι περασμένες οι χάντρες, δεν είναι ενωμένες. Το σχοινάκι του είναι μια απλή ευθεία.
Κι οι χάντρες του, όμως, λιγοστές. Συνήθως δεν ξεπερνούν τις έξι ή οκτώ. Και συνήθως σχηματίζουν συμμετρικά ζευγάρια, χωρίς να υπάρχει η μονή χάντρα που χαρακτηρίζει το κλασικό κομπολόι. Κατά κανόνα, οι δυο ελεύθερες άκρες στα μπεγλέρια κλείνουν με ένα «καπάκι» ή θυρεό, ως επί το πλείστον ασημένιο.

Η νεολαία, σήμερα, πολύ συχνά προτιμά το μπεγλέρι από το κομπολόι. Η απλή του γραμμή, το μήκος του και ο όγκος του που είναι μικρότερα, το κάνουν πιο εύχρηστο,  πιο νεανικό. Και χωράει πολύ  πιο εύκολα στις στενές τσέπες του μπλου τζιν ή στο τσεπάκι του καλοκαιρινού πουκάμισου. Είναι ένας  εξίσου καλός,  μικρός φίλος, με λιγότερες «απαιτήσεις»…
Σε μια στιγμή φόβου, άγχους, μοναξιάς, τίποτε δεν καταπραΰνει περισσότερο την ψυχή από ένα άγγιγμα – ένα χάδι, ένα σφίξιμο του χεριού, ένα αγκάλιασμα… Με την αίσθηση της αφής εισπράττουμε πιο άμεσα απ’ ό,τι με οτιδήποτε άλλο τη στοργή, τη συντροφιά, την παρηγοριά ή την προστασία που νιώθουμε πως μας λείπει.
Το κομπολόι είναι ένα καθησυχαστικό άγγιγμα. Μια παρουσία απόλυτα απτή. Στην αμηχανία, στη στενοχώρια, σε ώρες που η νευρικότητα τρελαίνει τη σκέψη, προσφέρει μια εκτόνωση ευεργετική. Αφήνοντας παράμερα κάθε λυρισμό, μπορούμε  κάλλιστα να δεχτούμε τον ισχυρισμό ορισμένων, ότι η ηρεμιστική του επίδραση είναι ένα θαυμάσιο «φάρμακο» ενάντια στην υπέρταση. Ή ίσως και να προσχωρήσουμε στην άποψη που υποστηρίζουν μερικοί άλλοι, ότι οι χάντρες, καθώς γλιστρούν μέσα στο χέρι μας, διεγείρουν τα ζωτικά σημεία βελονισμού που υπάρχουν στα δάχτυλά μας, προκαλώντας έτσι, πέρα απ’ την ψυχική, και μια κατάσταση καθαρά φυσικής ευεξίας.
Από την Ινδία του 700 π.Χ έως σήμερα
Στο ιστορικό του ξεκίνημα το κομπολόι ταυτίστηκε με την προσευχή. Οι περασμένες σε μια κλωστή χάντρες έχουν την αφετηρία τους στον Ινδουισμό, ως «βοήθημα» για το μέτρημα προσευχών. Οι Ινδουιστές τις έλεγαν «μάλα». Σπόροι ενός δέντρου ήταν, που καθώς λένε φύτρωνε μονάχα στην Ιάβα… Σκληροί και άγριοι στην αφή, χαραγμένοι σε πέντε τμήματα - που καθένα αντιπροσώπευε μία από τις πέντε μορφές του θεού Σίβα - συμβόλιζαν την τραχειά και δύσκολη ζωή που όφειλαν να ζουν οι πιστοί του θεού…
Ως παρακλάδι του Ινδουισμού, ο Βουδισμός αργότερα κράτησε την παράδοση των «μάλα» από σπόρους ενός δέντρου, που και σήμερα βλέπει κανείς έξω από βουδιστικούς ναούς και μονές: Είναι το ιερό δέντρο Bodhi, που στα ινδικά σημαίνει «φώτιση» και που οι δυτικοί το ονόμασαν «ficus religiosa».
Οι χάντρες προσευχής  πέρασαν από την Ινδία  στην Κίνα, στην Κορέα, στο Θιβέτ. Στην τελευταία όμως αυτή περιοχή, τη θέση των ταπεινών σπόρων πήρε μια τεράστια ποικιλία υλικών: Οι πιστοί του Θιβέτ, όπου ο Βουδισμός έφτασε γύρω στο 800 μ. Χ., έκαναν τις δικές τους χάντρες προσευχής από κοράλλι, όστρακα, ελεφαντόδοντο, κεχριμπάρι, τιρκουάζ και διάφορους λίθους. Οι πολυτιμότερες όμως  χάντρες ήταν από οστά «αγίων ανθρώπων» ή ιερών λάμας.

O Ιερός αριθμός 108
Το βουδιστικό κομπολόι προσευχής αποτελείται συνήθως από 108 χάντρες. Οι Βουδιστές λένε, πως ο ιδρυτής του Βουδισμού, ο Σακιαμούνι, πρόσταξε τον βασιλιά Βαϊντούνια, να περάσει σ’ ένα σπάγκο 108 σπόρους του δέντρου  Bodhi και να επαναλαμβάνει 2.000 φορές κάθε μέρα τη φράση «δόξα στο Βούδα, στο νόμο και στο ποίμνιο», μετρώντας τις φορές μ’ αυτό το «κομπολόι».
Ο αριθμός 108 συμβολίζει τις ισάριθμες αμαρτωλές επιθυμίες τις οποίες πρέπει να ξεπεράσει κάθε Βουδιστής, για να μπορέσει να φτάσει σε Νιρβάνα. Υπάρχει κι άλλη εκδοχή, ωστόσο… Ότι κάπου το 500 π.Χ. κάποιος βουδιστής πνευματικός δάσκαλος είχε ένα μικρό μαθητή που, ενώ έπρεπε να λέει 108 προσευχές, δεν ήξερε να μετράει και όλο μπερδευόταν. Ο δάσκαλος πήρε λοιπόν 108 κουκούτσια κι αφού τα τρύπησε τα πέρασε σ’ ένα σχοινάκι. Έπειτα έδεσε τις δυο άκρες του, για να μη γλιστρήσουν και χαθούν οι χάντρες.

Πηλός από τη Mέκκα και τη Mεδίνα
Το Κοράνι χαρακτηρίζει τη Μέκκα ελάχιστα κατάλληλη για οικισμό, λόγω της ξηρασίας της. Κι ωστόσο αυτή  η «κοιλάδα δίχως βλάστηση» κατοικήθηκε ήδη από τον Αβράαμ, τη γυναίκα του Χάγκαρ και το γιό του Ισμαήλ. Και εκεί γεννήθηκε το 570 μ.Χ. ο προφήτης του Αλλάχ, ο Μωάμεθ, που αφού πολέμησε και δίδαξε, έκλεισε τελικά το 632 τα μάτια του στη Μεδίνα. Μέκκα και Μεδίνα έγιναν, έτσι, οι δυο ιερές πόλεις του Ισλάμ. Κι όταν οι Άραβες ταξιδευτές έφεραν τη συνήθεια του κομπολογιού προσευχής από την Ινδία στον ισλαμικό κόσμο, κρίθηκε ότι υλικό για τις χάντρες του έπρεπε να είναι πηλός από τις δυο αυτές πόλεις.
Αργότερα, στα υλικά προστέθηκε το ξύλο και οι πολύτιμοι λίθοι. Τα ισλαμικά προσευχητάρια έχουν 99 χάντρες που λέγονται subha – που σημαίνει «εξυμνώ». Η 100η – η μεγαλύτερη, ο μετέπειτα δικός μας «παπάς» - οριοθετεί την ολοκλήρωση ενός κύκλου προσευχών, οπότε και προφέρεται το όνομα του Αλλάχ. Απ’ αυτή τη χάντρα ξεχύνεται και ένας θύσαννος από κλωστές, η γνωστή μας φούντα. Προστέθηκε διότι οι Άραβες πίστευαν πως τα πονηρά πνεύματα φοβούνται κάθε τι που ταλαντεύεται και ότι, άρα, η φούντα που «χόρευε» τους προστάτευε από το Κακό.

Λίγη Μεσαιωνική ιστορία...
 Η Γερτρούδη της Νιβέλ, κόρη του Πιπίνου του Μεγάλου και πρόγονος του Καρλομάγνου, μπήκε δεκατεσσάρων χρονών κοριτσάκι σ’ ένα μοναστήρι της βελγικής αυτής πόλης που το είχε χτίσει η μητέρα της, έγινε με τον καιρό ηγουμένη του και πέθανε το 659 εκεί. Στον τάφο της – που καταστράφηκε από γερμανικούς βομβαρδισμούς το 1940 – μαζί με το λείψανό της είχε βρεθεί ένα κομπολόι προσευχής… Απόδειξη, ότι τα προσευχητάρια από χάντρες – τα «ροζάρια» όπως επικράτησε να ονομάζονται - είχαν ήδη εισαχθεί στα ρωμαιοκαθολικά έθιμα από τον 7ο αιώνα. Ποιος όμως τα είχε καθιερώσει;
Ο πάπας Πίος Ε΄, ποντίφηκας από το 1566 έως το θάνατό του, με ειδική απόφασή του, ανακήρυξε «εφευρέτη» του ροζάριου τον Άγιο Δομίνικο, ιδρυτή του τάγματος των Δομινικανών. Ο Άγιος είχε ζήσει μεταξύ 1170 και 1231. Η επίσημη λοιπόν καθιέρωση του ροζαρίου ανάγεται στον 12ο αιώνα. Και η κατασκευή του ορίστηκε απλή. Χάντρες από κοράλλι, χαλαζία και κεχριμπάρι αποκλείστηκαν ως υλικά ειδωλολατρικά.
Μα και για ένα ακόμη λόγο: Για να μην υποθάλπεται η φιλαρέσκεια των γυναικών που, επειδή η μεσαιωνική καθολική Εκκλησία τους απαγόρευε να φορούν κοσμήματα, έκαναν επίδειξη με περίτεχνα πολύτιμα ροζάρια, αντί να συγκεντρώνονται στις προσευχές τους…

Το Τάγμα των Κομβολογητών
Ανάγοντας το κομπολόι σε μέσο πνευματικής ανάτασης και ενδυνάμωσης της πίστης, οι Δομινικανοί καλόγεροι έζωναν τη μέση τους με μακριά κομπολόγια από 150 χάντρες, χωρισμένες ανά πενήντα, και γυρίζοντας από χώρα σε χώρα το διέδιδαν στην Ευρώπη. Έμειναν έτσι γνωστοί ως «Τάγμα των Κομβολογητών».
Εικόνες ελληνικές
Στον τόπο μας, ο δεσμός του ανθρώπου με το κομπολόι είναι απ’ τους πιο δυνατούς. Ένα κομμάτι λαϊκής παράδοσης, ζωντανής παντού: To καλοκαίρι στους καφενέδες, κάτω απ’ τον πλάτανο. Το χειμώνα, πλάι στην ξυλόσομπα, στο μπακαλικάκι της πλατείας του χωριού που σερβίρει και τσίπουρο…
Εικόνες τόσο ελληνικές!

Εικόνες του χτες; Όχι, και του σήμερα! Αν πριν μερικές δεκαετίες το κομπολόι το έβλεπαν ίσως ορισμένοι σαν παλιοκαιρίτικο και γεροντίστικο, καταδικασμένο από το νέο φανταχτερό μας life style, δεν θα μπορούσαν να έχουν διαψευστεί πιο ηχηρά! Ακατάλυτα διαχρονική, η σχέση του Έλληνα με το κομπολόι, επιβιώνει και δυναμώνει!
Σχέση, που πάει πολύ βαθύτερα απ’ το απλοϊκό «εσύ μου πέρναγες την ώρα»… Η γιρλάντα με τις χάντρες δεν είναι, έτσι πεζά, μέσο για να σκοτώνουμε απλώς την πλήξη. Είναι γούρι, καλοτυχιά, προστασία στα ταξίδια… Παλιά ο αγωγιάτης κρεμούσε χάντρες, συνήθως γαλάζιες, στο άλογο ή στο μουλάρι του. Τώρα, τις κρεμάει στο τρακτέρ του ... Κι ο φορτηγατζής, ο ταξιτζής – αλλά κι εσύ, κι εγώ - όλο και κάποιο κομπολογάκι θα έχουμε, κρεμασμένο στον καθρέφτη του οδηγού...
Ελλάδα και κομπολόι. Αυτή η ιστορία αγάπης, πώς ξεκίνησε;

«Την ταπεινοφροσύνην εγκομβώσασθε»…
Το πρώτο μέρος στην Ελλάδα, όπου φαίνεται πως χρησιμοποιήθηκαν «κομπολόγια», ήταν η μοναστική πολιτεία του Άθω. Οι αγιορείτες καλόγεροι έδεναν σε τακτές αποστάσεις μιας χοντρής κλωστής κόμπους, για να μετρούν τις προσευχές τους. Αυτά τα «κομποσχοίνια» ή «πατερημά» άνοιξαν, λένε, το δρόμο στο ελληνικό κομπολόι.
Το πώς ξεκίνησε η συνήθεια με τα κομποσχοίνια είναι κάπως θολό… Κάποιος καλόγερος, λέει, ο Όσιος Παχώμιος, ειδωλολάτρης άλλοτε στρατιώτης στη ρωμαϊκή Αίγυπτο του 3ου μ.Χ. αιώνα, αφού ασκήτεψε πλάι στον ησυχαστή Παλαίμονα, έχτισε ένα κελί στην Ταβενησία, κοντά στο Νείλο, κι οργάνωσε μετά ένα κοινόβιο με τρεις χιλιάδες μοναχούς.
Φαίνεται, ωστόσο, πως οι αναχωρητές αυτοί ξεχνούσαν πόσες προσευχές είχαν πει και πόσες έπρεπε ακόμα να πουν… Μια νύχτα, λοιπόν, ήρθε στον ύπνο του Οσίου ο Αρχάγγελος Γαβριήλ μ’ ένα μεταξωτό κορδόνι και δίδαξε στον Παχώμιο πώς να μετρά τις δεήσεις: Έδεσε στο κορδόνι κόμπους, καθέναν πλεγμένο από εννιά σταυρούς – όσα τα Τάγματα των Αγγέλων. Κι αφού έφτιαξε 33 κόμπους, ένωσε τις δυο άκρες του νήματος. Ήταν το πρώτο κομποσχοίνι! Τα ορθόδοξα κομποσχοίνια πάντως, φτιαγμένα συνήθως από μαύρο προβατίσιο μαλλί – σύμβολο του Αμνού του Θεού – δεν έχουν πάντα 33 κόμπους: Ανάλογα με τις δεήσεις που θέλει να λέει ο καλόγερος, μπορεί να έχουν 50, 100 ή και 300.
Από το κομποσχοίνι στο κομπολόι
Η Ελλάδα αποτελεί τη μοναδική περίπτωση όπου το προσευχητάρι αποβάλλει την αρχική θρησκευτική του ιδιότητα και μετατρέπεται σε κομπολόι, σε αντικείμενο διασκέδασης, γράφει ο Κώστας Κατσιμπόκης  στο «Περί Κομβολογίου το Ανάγνωσμα».
Η μετάλλαξη αυτή έγινε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Οι Τούρκοι της Ελλάδας κρατούσαν το «τεσπίχ», που το εξελληνίσαμε σε «ντεσπίγι». Το κομπολόι αυτό ήταν πυκνό, δεν περίσσευε ελεύθερο σχοινάκι για να γλιστράνε και να «παίζονται» οι χάντρες, αφού σκοπός του ήταν μονάχα το μέτρημα των προσευχών.
Ήταν δηλαδή μια γιρλάντα με χάντρες ακίνητες, που οι Τούρκοι ωστόσο την κρατούσαν όχι μόνο στις προσευχές τους, αλλά και σε επίσημες εκδηλώσεις, στη διασκέδασή τους ή στο ραχάτι τους.  Οι Έλληνες υιοθέτησαν τη γιρλάντα με τις χάντρες από τους Τούρκους. Αλλά με πιο «παιχνιδιάρικο» μάτι… Κατά μία άποψη, για να σαρκάσουν με τη μίμηση αυτή τους δυνάστες τους. Κατά μια άλλη, πιο παράδοξη, για να έ-χουν τα χέρια τους «απασχολημένα» ώστε να μην παρασύρονται να χαιρετούν με χειραψία, που οι Τούρκοι τους την απαγόρευαν...
Και να που τώρα, στη σκλαβωμένη Στερεά, στην Εύβοια, στο Μοριά, το τεσπίχ του Τούρκου μεταμορφώνεται σε κομπολόι του ραγιά: Με κέφι και εφευρετικότητα, ο Έλληνας αφαιρεί απ’ το σχοινάκι κάμποσες χάντρες, μεγαλώνοντας το κενό ανάμεσα στις υπόλοιπες και δημιουργώντας το ελληνικό κομπολόι, που οι χάντρες του κινούνται ελεύθερα: Ένα πλάσμα ζωντανό, που τραγουδάει, αναστενάζει, το χαϊδεύεις και αποκρίνεται!

Στου Όθωνα τα χρόνια...
«Ο ποτέ πυρπολητής, εξηκοντούτης πλέον, έφερεν ενδυμασίαν ευρωπαϊκήν, μακράν ρεδινγκόταν a la propriétaire, είχε την κόμην λευκήν και βραχείαν, τον μύστακα παχύν και αι χονδραί κοκκινωπαί χείρες του εξεκκόκιζον κομβολόγιον εξ εβένου». Έτσι, σε μετάφραση
του Μπάμπη Άννινου, περιγράφει ο Γάλλος Maxime Du Camp στις «Φιλολογικές Αναμνήσεις» του τον Κωνσταντίνο Κανάρη, τον οποίο επισκέφτηκε το 1850 στην Αθήνα.
Στην ελεύθερη πια Ελλάδα του Όθωνα, το κομπολόι είχε τη δική του θέση και σημασία. Η απαξίωση που έμελλε να γνωρίσει στις αρχές του 20ου αιώνα, δεν το είχε ακόμα αγγίξει. Ήταν στα χέρια κάθε σχεδόν ανθρώπου με κύρος. Το πρώτο μάλιστα αποτυπωμένο ντοκουμέντο του, είναι μια σπάνια φωτογραφία, τραβηγμένη γύρω στο 1840 στην Κάρυ-στο, που δείχνει έναν τοπικό προύχοντα να υποδέχεται τον ίδιο το βασιλιά Όθωνα κρατώντας στο χέρι ένα κομπολόι.

Σεργιανώντας στου Ψυρρή κάποτε...
Πώς και γιατί «ξέπεσε» αργότερα στον τόπο μας το κομπολόι; Τι έφταιξε που περιθωριοποιήθηκε για ένα σχεδόν αιώνα, ίσαμε που τελείωσε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος; Βασικοί υπεύθυνοι για την κοινωνική του απαξίωση στάθηκαν οι παλιοί κουτσαβάκηδες – άτομα περιθωριακά οι ίδιοι, ταυτισμένοι με κομπολόγια από υλικά εντελώς ευτελή. Ας γυρίσουμε πίσω, με «ξεναγούς» τον Τίμο  Μωραϊτίνη και τον Δημήτρη Σκουζέ, να τους γνωρίσουμε…
Η Επανάσταση είχε τελειώσει. Άπραγοι οι παλιοί καπεταναίοι και αγωνιστές του ‘21, όσοι ζούσαν ακόμα, μαζεύονταν στον κεντρικό καφενέ της πλατείας του Ψυρρή που οι Αθηναίοι, γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, της
είχαν δώσει το όνομα «Πλατεία Ηρώων».
Το κομπολόι τσ’ αθρωπιάς,
όπου πρεπίζει τσ’ άντρες,
χαράς του τον που το βαστά,
με τση τιμής τις χάντρες
Κρητική μαντινάδα
Διάφοροι ψευτοπαλικαράδες και νταήδες, ίσως επειδή ένιωθαν κι εκείνοι κάπως σαν λαϊκοί ήρωες, έκαναν αργότερα αυτή την πλατεία στέκι τους. «Κουτσαβάκηδες» τους ξέρανε όλοι – γιατί προσπαθούσαν να μοιάσουν σε ύφος και ζοριλίκι σ’ ένα καυγατζή δεκανέα απ’ τα χρόνια του Όθωνα, τον Μήτρο Κουτσαβάκη.
Βλέμμα βλοσυρό, μαλλιά με χωρίστρα στη μέση κι αλειμμένα με κανελλόλαδο, μουστάκι στριφτό πασαλειμένο με μαντέκα... Παντελόνι «τζογέ», σκούρο πάντα, με ρίγα, που στένευε στο μπατζάκι. Στιβάλια στενά και μυτερά, με τακουνάκι. Γύρω στη μέση ζωνάρι μάλλινο, άσπρο ή κόκκινο: Για να χώνουν μέσα τις περίφημες «ισόβιες» - τις μάχαιρες που κουβαλούσαν και που συχνά τους έστελναν στη φυλακή. Στο κεφάλι, σταχτιά ρεπούμπλικα με μια φαρδιά κορδέλα πένθους - τη «θλίψη» όπως την έλεγαν.
Σεργιανώντας στα σοκάκια του Ψυρρή, κάποτε, θα τους αναγνώριζες αμέσως. Γιατί οι κουτσαβάκηδες δεν φόραγαν ποτέ το σακάκι τους και με τα δυο μανίκια: Μονάχα το αριστερό. Και στο χέρι τους, απαραίτητο, το κομπολόι. Ιδίως, αν είχαν κόψει το τσιγάρο!

Εκείνοι που ήρθαν από απέναντι…
Φαίνεται, πως το κλίμα άρχισε ν’ αλλάζει μετά τη δεκαετία του ’20. Σύμφωνα με τους απογόνους μιας οικογένειας μικρασιάτικης, που ήρθε «από απέναντι» μετά την Καταστροφή, οι πρόσφυγες παππούδες τους ήταν οι πρώτοι που άρχισαν να φτιάχνουν και να πουλάνε πραγματικά «ελληνικά» κομπολόγια.
Η δημοσιογράφος και συγγραφέας Κατερίνα Αγραφιώτη, συνάντησε τα εγγόνια τους και της είπαν όσα ήξεραν: Πώς μετά το ’22 έφτασε η φαμίλια στην Ελλάδα κι έφτιαξε ένα σπιτάκι στην Κοκκινιά... Και πώς, μ’ ένα «μηχάνημα» που είχε φέρει μαζί της «από πέρα», άρχισε επαγγελματικά να κατασκευάζει  χάντρες και κομπολόγια… Κι έπειτα, ανοίγοντας ένα μαγαζάκι κοντά στον Πειραιά - ένα απ’ τα πρώτα νεοελληνικά κομπολογάδικα - διέδωσε το περιφρονημένο κομπολόι, συμβάλλοντας να γίνει αποδεκτό και να μπει στη ζωή κάθε κοινωνικής τάξης.
Ο πόλεμος τελείωσε
Στα χρόνια του Μεσοπολέμου η αστική συνείδηση αμύνεται ακόμη ενάντια στο κομπολόι. Κι έπειτα όλα ανατρέπονται… Η σαρωτική αλλαγή που έφερε ο Δεύτερος μεγάλος πόλεμος στα κοινωνικά ήθη, στις καθημερινές συνήθειες, μα προπαντός στις αγκυλωμένες αντιλήψεις και στον τρόπο θεώρησης των πραγμάτων, λειτουργεί καταλυτικά σε όλα τα επίπεδα. 
Το αδικημένο κομπολογάκι αρχίζει να γίνεται αποδεκτό. Όλο και περισσότερο κερδίζει έδαφος. Μετά το 1945 εκείνοι που το αγαπούν, που βρίσκουν βάλσαμο τη συντροφιά του, δεν νιώθουν πια ενοχές… Ο πόλεμος τελείωσε. Και ο δικός του πόλεμος!
Και φυσικά, οι δεκαετίες που ακολουθούν το καθιερώνουν. Στους μυημένους προστίθενται οι νεοφώτιστοι. Το ανακαλύπτουν και το υιοθετούν. Το συλλέγουν. Το επιδεικνύουν. Το βάζουν στις παρέες. Το χαρίζουν σε φίλους.                                                                                       www.kombologadiko.gr

Τρίτη, 26 Νοεμβρίου 2013

Βία κατά των γυναικών.

Η μεγάλη θυσία των «Πεταλούδων»

Καθώς το θέμα της ενδοοικογενειακής βίας και της βίας κατά των γυναικών βρέθηκε ξανά χθες στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η ιστορία των γυναικών που έδωσαν τη ζωή τους για να πάρει ο ΟΗΕ την απόφαση να θεσπίσει επίσημα την 25η Νοεμβρίου ως μέρα κατά της έμφυλης βίας.

Στη μνήμη της θυσίας των τριών αδερφών Μιραμπάλ (Πάτρια, Μινέρβα και Μαρία Τερέζα), που δολοφονήθηκαν στις 25 Νοεμβρίου 1960, ο ΟΗΕ καθιέρωσε την Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυν
Στη μνήμη της θυσίας των τριών αδερφών Μιραμπάλ (Πάτρια, Μινέρβα και Μαρία Τερέζα), που δολοφονήθηκαν στις 25 Νοεμβρίου 1960, ο ΟΗΕ καθιέρωσε την Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών.
Ο λόγος για την πολιτική δολοφονία των αδερφών Μιραμπάλ, των «Πεταλούδων» όπως ήταν το ψευδώνυμό τους στην παρανομία, στις 25 Νοεμβρίου του 1960 και τον αντιδικτατορικό τους αγώνα ενάντια στην καταπίεση του καθεστώτος που είχε εγκαταστήσει στη Δομινικανή Δημοκρατία ο Ραφαέλ Λεονίντας Τρουχίγιο Μολίνα για περίπου 30 χρόνια από το 1930 μέχρι το 1961.
Οι τέσσερις αδερφές, γόνοι της μεσοαστικής οικογένειας των Μιραμπάλ (ο πατέρας τους Ενρίκε Μιραμπάλ Φερνάντεζ ήταν έμπορος), η Πάτρια, η Δεδέ (η μόνη που ζει ακόμη), η Μινέρβα και η Μαρία Τερέζα, μεγάλωσαν στη Δομινικανή Δημοκρατία τα χρόνια της παντοκρατορίας του Τρουχίγιο, της βίας και της τρομοκρατίας του καθεστώτος, ενώ εξαιτίας της πολιτικής του δικτάτορα έχασαν την περιουσία τους.
Στο κίνημα
Η τρίτη κόρη των Μιραμπάλ, η Μινέρβα, ήταν αυτή που υπό την καθοδήγηση του θείου της ανέλαβε πρώτη ενεργό ρόλο στο πολιτικό κίνημα εναντίον της δικτατορίας. Η Μινέρβα κατάφερε σε καιρούς δύσκολους για τις γυναίκες να σπουδάσει Νομική, χωρίς όμως ποτέ να μπορέσει να ασκήσει τη δικηγορία καθώς το 1949 απέρριψε το ερωτικό ενδιαφέρον του ίδιου του δικτάτορα Τρουχίγιο.
Η αδελφή τους Δεδέ είναι η μόνη που επέζησε από το μένος του δικτάτορα Τρουχίγιο
Η αδελφή τους Δεδέ είναι η μόνη που επέζησε από το μένος του δικτάτορα Τρουχίγιο
Η Μαρία Τερέζα ακολούθησε την αδερφή της στην πολιτική δραστηριότητά της εναντίον του Τρουχίγιο, ενώ λίγο αργότερα στο αντιδικτατορικό κίνημα μπήκε και η μεγαλύτερη αδερφή τους η Πάτρια.
Η Δεδέ ήταν η τελευταία που μπήκε στο κίνημα και η μόνη που δεν δολοφονήθηκε από τους άνδρες του Τρουχίγιο, το καθεστώς του οποίου θεωρείται από τα σκληρότερα του 20ού αιώνα στην αμερικανική ήπειρο (θεωρείται ότι περισσότεροι από 50.000 δολοφονήθηκαν από την αστυνομία και τον στρατό).
Οι τρεις αδερφές ήταν αυτές που ίδρυσαν την οργάνωση «Κίνημα 14ης Ιουνίου», που είχε σκοπό την ανατροπή με κάθε μέσο της δικτατορίας. Μαζί τους ενάντια στο καθεστώς πάλευαν και οι σύζυγοί τους. Τα ζευγάρια είχαν πολλές φορές φυλακιστεί και βασανιστεί από τις αρχές κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, έτσι και τον Νοέμβριο του 1960. Στις 25 Νοεμβρίου η Πάτρια, η Μινέρβα και η Μαρία Τερέζα, επισκέφθηκαν τους συζύγους της Πάτρια και της Μινέρβα στη φυλακή.
Κατά την επιστροφή τους προς το σπίτι, ο Βικτόρ Αλιθίνιο, ο Πένα Ριβέρα και κάποιοι άλλοι άνδρες της μυστικής αστυνομίας του Τρουχίγιο, σταμάτησαν το αυτοκίνητο, κατέβασαν τις «Πεταλούδες» από αυτό, τις έσυραν σε μια φυτεία ζαχαροκάλαμου και αφού τις κακοποίησαν και τις βασάνισαν, τις δολοφόνησαν με καδρόνια.
Εν συνεχεία, τις έβαλαν στο αυτοκίνητο και το έριξαν σε ένα δέντρο για να φαίνεται ο θάνατός τους σαν ατύχημα. Φυσικά η ιστορία έγινε γνωστή. Μερικούς μήνες αργότερα, τον Μάιο του 1961, ο Τρουχίγιο έπεφτε νεκρός σε ενέδρα από άτομα του καθεστώτος του.
Η ιστορία της Πάτρια, της Μινέρβα, της Μαρία Τερέζα και της Δεδέ (της μόνη από τις τέσσερις αδερφές που ζει ακόμη) έχει εμπνεύσει συγγραφείς και σκηνοθέτες καθώς είναι μια ιστορία που επιβεβαιώνει τη φράση του Μαρξ: «Οποιος ξέρει από Ιστορία, γνωρίζει ότι οι μεγάλες κοινωνικές αλλαγές είναι αδύνατες χωρίς τη χειραφέτηση των γυναικών. Η κοινωνική πρόοδος μπορεί να μετρηθεί επακριβώς σε σχέση με την κοινωνική θέση του ωραίου φύλου, συμπεριλαμβανομένων και των άσχημων».
ΒΙΒΛΙΑ - ΤΑΙΝΙΕΣ
Ο αγώνας τους έγινε τέχνη
Η ιστορία των «Πεταλούδων» έχει αποτελέσει τη βάση για δύο ταινίες του «In the Time of the Butterflies» και του «Ο Τροπικός του Αίματος», ενώ η Δεδέ Μιραμπάλ έχει γράψει η ίδια ένα βιβλίο το «Vivas de su Jardin» και έχει δώσει συνεντεύξεις για τη ταινία «Τροπικός του Αίματος» και για το ντοκιμαντέρ «Code Name: Butterflies».
Η ιστορία τους ακόμη και σήμερα προκαλεί θαυμασμό και η Δεδέ έχει επιφορτιστεί με το να την κρατήσει ζωντανή καθώς είναι υπεύθυνη για το Μουσείο Ερμάνας Μιραμπάλ στην επαρχία Σαλσέδο, που πλέον έχει πάρει το όνομα των αδελφών Μιραμπάλ.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ

Κυριακή, 17 Νοεμβρίου 2013

Ο δεύτερος «θάνατος» των ηρώων της Αλβανίας.

Κατά την επιμνημόσυνη δέηση που ετελέσθη φέτος, ανήμερα την 28η Οκτωβρίου, στο νεκροταφείο των Ελλήνων στρατιωτών του ελληνοϊταλικού πολέμου στην Κλεισούρα της Αλβανίας, πλησίασε τον ακόλουθο Αμυνας της πρεσβείας μας στα Τίρανα, Σπύρο Ρώσση, ένας άγνωστός του ηλικιωμένος. Παρουσία και άλλων μελών της διπλωματικής αποστολής, δήλωσε ότι ονομάζεται Απόστολος Αναστασόπουλος, κατάγεται από την Κοζάνη, και έδειξε με δάκρυα στα μάτια μια φωτογραφία του πατέρα του με στρατιωτική στολή, λέγοντας πως ψάχνει επί δεκαετίες να εντοπίσει τα οστά του. Ο σεβάσμιος άνδρας προσφέρθηκε μάλιστα να υποβληθεί σε έλεγχο DNA, εφόσον προχωρήσει μια τέτοια διαδικασία για την αναγνώριση και ταυτοποίηση και άλλων πεσόντων, ενώ παρέδωσε και έγγραφα με τα στοιχεία του πατέρα του, τα οποία και παρέλαβε ο κ. Ρώσσης. Εβδομήντα τρία χρόνια μετά το έπος του ’40, χιλιάδες Ελληνες στρατιώτες που έπεσαν στα βουνά της Αλβανίας καταδιώκοντας τους Ιταλούς, «προσμένουν» τη «δεύτερη ταφή» τους. Οι έρευνες για τον εντοπισμό των πρόχειρων «κοιμητηρίων» τους, η εκταφή των οστών και ο ενταφιασμός τους σε δύο μεγάλα νεκροταφεία, που έχουν δημιουργηθεί στην Κλεισούρα και τους Βουλιαράτες, κατόπιν συμφωνίας των δύο χωρών, κωλυσιεργούν. Η αλβανική πλευρά, μολονότι έχουν ρυθμισθεί οι λεπτομέρειες για την όλη διαδικασία, εμποδίζει με διάφορες προφάσεις τη σύγκληση της μεικτής επιτροπής. Ετσι, τα συνεργεία δεν έχουν ανεβεί ακόμη στα βουνά προκειμένου να αρχίσουν να σκάβουν στα σημεία που έχει υποδείξει η Ελλάδα, με βάση στρατιωτικούς χάρτες της αλλά και άλλους που έδωσε η Ιταλία, όπου υπάρχουν μικρά νεκροταφεία που φτιάχτηκαν τις μέρες του πολέμου για να ενταφιαστούν οι νεκροί στρατιώτες. Προς τι αυτή η κωλυσιεργία, αφού Αθήνα και Τίρανα υπέγραψαν τον Απρίλιο του 2010, σε επίπεδο πρωθυπουργών, συμφωνία για τη δημιουργία δύο μεγάλων νεκροταφείων για τη μεταφορά εκεί των οστών των Ελλήνων στρατιωτών που θα εντοπίζονταν στα αλβανικά βουνά, η οποία, μάλιστα, επικυρώθηκε το 2010 από το Κοινοβούλιο της Αλβανίας; Επισήμως δεν δίδεται κάποια πειστική εξήγηση, ακόμα και στις επίσημες διμερείς συναντήσεις όταν τίθεται το θέμα από ελληνικής πλευράς, με τους Αλβανούς να προβάλλουν τεχνικής φύσεως ζητήματα. Ανεπισήμως αποτελεί κοινό μυστικό ότι οι κατά καιρούς αλβανικές κυβερνήσεις δείχνουν να μην τολμούν να αγνοήσουν τις αντιδράσεις ακραίων εθνικιστικών κύκλων, κάποιων διανοούμενων με επιρροή στην κοινή γνώμη και μερίδας των ΜΜΕ. Ολοι αυτοί δείχνουν να φοβούνται τους νεκρούς! Θεωρούν την παρουσία κοιμητηρίων στις κορυφογραμμές από την Κορυτσά έως την Κλεισούρα και το Αργυρόκαστρο άτυπες προωθημένες «πυραμίδες» νοητών συνόρων που υποκρύπτουν εδαφικές διεκδικήσεις της Ελλάδας εις βάρος της Αλβανίας και τους Ελληνες νεκρούς του έπους του ’40 «κατακτητές». Γι’ αυτό και πιέζουν εξάπτοντας με θεωρίες συνωμοσίας στην κοινωνία ανθελληνικά αισθήματα και ιστορικές φοβίες ώστε να μπλοκάρουν την όλη διαδικασία ή και να τη στρέψουν στην κατεύθυνση να πάρουν οι Ελληνες τους νεκρούς τους και να τους θάψουν στην Ελλάδα. Κάπου εκεί βρίσκεται σήμερα το όλο θέμα, που άνοιξε το 1981 κατόπιν αιτήματος της Αθήνας προς τον κομμουνιστή ηγέτη Ενβέρ Χότζα για τον εντοπισμό και τη συγκέντρωση των οστών των Ελλήνων στρατιωτών. Η αλβανική ηγεσία ανταποκρίθηκε καθώς μάλιστα είχε προηγηθεί «συλλογή» από την Ιταλία των δικών της νεκρών και τότε η επιτροπή εμπειρογνωμόνων με τη βοήθεια χωρικών της περιοχής εντόπισε 6.300 τάφους, όσους περίπου και οι Ιταλοί. Η διαδικασία όμως «πάγωσε» καθώς όχι μόνο η Ελλάδα δεν πήρε τους νεκρούς της, όπως ήλπιζε ο Χότζα ότι θα κάνει μιμούμενη την Ιταλία, και να εξαλειφθεί έτσι για πάντα ένα τέτοιου είδους ελληνικό ιστορικό «αποτύπωμα» από τη χώρα του, αλλά το 1987 όταν ο τότε ΥΠΕΞ Κάρολος Παπούλιας επισκέφθηκε την Αλβανία και κατέθεσε στεφάνι σε κάποιο αυτοσχέδιο υποτυπώδες νεκροταφείο στην Κλεισούρα διεμήνυσε ότι «οι Ελληνες νεκροί είναι στον τόπο τους», δήλωση που προκάλεσε δυσφορία στα Τίρανα. Η πρωτοβουλία του κ. Αναστάσιου Διαρκούσης της μακράς νύχτας της δικτατορίας του Χότζα, Ελληνες μειονοτικοί της Αλβανίας έβρισκαν στα βουνά τάφους στρατιωτών και τους φρόντιζαν... Στο χωριό Βουλιαράτες, για παράδειγμα, όπου λειτούργησε νοσοκομείο του ελληνικού στρατού στον πόλεμο, οι κάτοικοι συντήρησαν μέχρι την πτώση του καθεστώτος το νεκροταφείο που είχε δημιουργηθεί για την ταφή των τραυματιών που υπέκυπταν. Το 2005, ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας κ. Αναστάσιος ανέλαβε την ανακαίνιση, στην πραγματικότητα την ανέγερση εκ θεμελίων, του ιστορικού μοναστηριού του Αγίου Νικολάου στην Κλεισούρα της Πρεμετής και ως προέκταση της μονής έχτισε νεκροταφείο ώστε να τοποθετηθούν στο κενοτάφιο τα οστά των Ελλήνων πεσόντων που βρίσκονται διάσπαρτα στην ευρύτερη περιοχή. Για την πρωτοβουλία του αυτή έγινε στόχος σφοδρότατων επιθέσεων, ακόμη και απειλών, από Αλβανούς εθνικιστές. Στο σημερινό αλβανικό έδαφος σκοτώθηκαν περίπου 8.000 Ελληνες, ενώ στοιχεία υπάρχουν για 5.500. Σημαντική βοήθεια παρείχε μεταπολεμικά στην Ελλάδα η Ιταλία με τη χορήγηση χαρτών. Στο διάστημα 1941 - 1942 οι Ιταλοί συνέλεξαν και έθαψαν στα βουνά της Αλβανίας τούς εκεί νεκρούς τους, ενώ αρκετά χρόνια μετά μετέφεραν τα οστά τους στην Ιταλία. Σε ξεχωριστά νεκροταφεία έθαψαν και τους σκελετούς 6.300 Ελλήνων. Σε κάποιους τάφους μάλιστα έγραψαν «εχθροί στη ζωή - φίλοι στον θάνατο». Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Του απεσταλμένου μας στην Αλβανια Σταυρου Τζιμα

Νεκροί του Πολυτεχνείου.

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια       

   
Ως νεκροί του Πολυτεχνείου αναφέρονται τα θύματα από τα χτυπήματα και τους πυροβολισμούς των σωμάτων ασφαλείας, κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, τον Νοέμβριο του 1973. Η πρώτη επίσημη καταγραφή τον Οκτώβριο του 1974, από τον εισαγγελέα Δημήτρη Τσεβά, εντόπισε 18 επίσημους ή πλήρως βεβαιωθέντες νεκρούς και 16 άγνωστους "βασίμως προκύπτοντες".[1] [2] Ένα χρόνο αργότερα ο αντιεισαγγελέας εφετών Ιωάννης Ζαγκίνης έκανε λόγο για 23 νεκρούς, ενώ κατά τη διάρκεια της δίκης που ακολούθησε προστέθηκε ακόμη ένας. Οι πρώτες (δημοσιογραφικές) προσπάθειες για την καταγραφή των γεγονότων μιλούσαν για 59 νεκρούς ή και 79 θύματα, με βάση τον κατάλογο Γεωργούλα. [3] Σύμφωνα με έρευνα του διευθυντή του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, Λεωνίδα Καλλιβρετάκη το 2003, ο αριθμός των επωνύμων νεκρών ανέρχεται σε 24, ενώ αυτός των νεκρών αγνώστων στοιχείων σε 16.[4][5]
Οι τραυματίες των γεγονότων του Πολυτεχνείου που νοσηλεύτηκαν σε νοσοκομείο ή κλινική και έχουν πιστοποιηθεί ανέρχονται σε 1.103, ενώ αδιευκρίνιστος παραμένει ο αριθμός των τραυματιών που δεν έτυχαν καμίας φροντίδας.[6]

Κατάλογος νεκρών πολυτεχνείου

Ακολουθεί ο κατάλογος των νεκρών του Πολυτεχνείου σύμφωνα με την έρευνα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.[4]
  1. Σπυρίδων Κοντομάρης του Αναστασίου, 57 ετών, δικηγόρος (πρώην βουλευτής Κερκύρας της Ένωσης Κέντρου), κάτοικος Αγίου Μελετίου, Αθήνα. Στις 16.11.1973, γύρω στις 20.30-21.00, ενώ βρισκόταν στη διασταύρωση οδών Γεωργίου Σταύρου & Σταδίου, προσβλήθηκε από δακρυγόνα αέρια που έριχνε η Αστυνομία κατά των διαδηλωτών, με αποτέλεσμα να υποστεί έμφραγμα του μυοκαρδίου. Μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ., όπου διαπιστώθηκε ο θάνατος του.
  2. Διομήδης Κομνηνός του Ιωάννη, 17 ετών, μαθητής, κάτοικος Λευκάδος 7, Αθήνα. Στις 16.11.1973, μεταξύ 21.30 και 21.45, ενώ βρισκόταν μαζί με άλλους διαδηλωτές στη διασταύρωση των οδών Αβέρωφ & Μάρνη, τραυματίστηκε θανάσιμα στην καρδιά από πυρά που έριξαν εναντίον του άνδρες της φρουράς του Υπουργείου Δημοσίας Τάξεως. Μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ. και από εκεί, νεκρός πλέον, στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών (όπως λεγόταν τότε το Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο).
  3. Σωκράτης Μιχαήλ, 57 ετών, εμπειρογνώμων ασφαλιστικής εταιρείας, κάτοικος Περιστερίου Αττικής. Στις 16.11.1973, μεταξύ 21.00 και 22.30, ενώ βρισκόταν μεταξύ των οδών Μπουμπουλίνας και Σόλωνος, προσβλήθηκε από δακρυγόνα αέρια που έριχνε η Αστυνομία κατά των διαδηλωτών, με αποτέλεσμα να υποστεί απόφραξη της αριστεράς στεφανιαίας. Μεταφέρθηκε ημιθανής στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ. (F Σεπτεμβρίου), όπου και πέθανε.
  4. Toril Margrethe Engeland του Per Reidar, 22 ετών, φοιτήτρια από το Molde της Νορβηγίας. Στις 16.11.1973, γύρω στις 23.30, τραυματίστηκε θανάσιμα στο στήθος από πυρά της φρουράς του Υπουργείου Δημοσίας Τάξεως. Μεταφέρθηκε από διαδηλωτές στο ξενοδοχείο «Ακροπόλ» και αργότερα, νεκρή ήδη, στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ι.Κ.Α. Ανακριβώς είχε αναφερθεί αρχικά από την Αστυνομία ως «Αιγυπτία Τουρίλ Τεκλέτ» και η παρεξήγηση αυτή επιβιώνει ακόμη σε κάποιους «καταλόγους νεκρών».
  5. Βασίλειος Φάμελλος του Παναγιώτη, 26 ετών, ιδιωτικός υπάλληλος, από τον Πύργο Ηλείας, κάτοικος Κάσου 1, Κυψέλη, Αθήνα. Στις 16.11.1973, γύρω στις 23.30, τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι από πυρά της φρουράς του Υπουργείου Δημοσίας Τάξεως. Μεταφέρθηκε από διαδηλωτές στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ. και από εκεί, νεκρός πλέον, στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών.
  6. Γεώργιος Σαμούρης του Ανδρέα, 22 ετών, φοιτητής Παντείου, από την Πάτρα, κάτοικος πλατείας Κουντουριώτου 7, Κουκάκι. Στις 16.11.1973 γύρω στις 24.00, ενώ βρισκόταν στην ευρύτερη περιοχή του Πολυτεχνείου (Καλλιδρομίου και Ζωσιμάδων), τραυματίστηκε θανάσιμα στον τράχηλο από πυρά της αστυνομίας. Μεταφέρθηκε στο πρόχειρο ιατρείο του Πολυτεχνείου, όπου απεβίωσε. Από εκεί μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ι.Κ.Α. Ανακριβώς είχε αναφερθεί αρχικά από την Αστυνομία ως «Χαμουρλής».
  7. Δημήτριος Κυριακόπουλος του Αντωνίου, 35 ετών, οικοδόμος, από τα Καλάβρυτα, κάτοικος Περιστερίου Αττικής. Κατά τις βράδυνες ώρες της 16.11.1973 ενώ βρισκόταν στην περιοχή του Πολυτεχνείου, προσβλήθηκε από δακρυγόνα αέρια και στη συνέχεια κτυπήθηκε από αστυνομικούς με συμπαγείς ράβδους, συνεπεία των οποίων πέθανε, από οξεία ρήξη αορτής, τρεις ημέρες αργότερα, στις 19.11.1973, ενώ μεταφερόταν στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ.
  8. Σπύρος Μαρίνος του Διονυσίου, επονομαζόμενος Γεωργαράς, 31 ετών, ιδιωτικός υπάλληλος, από την Εξωχώρα Ζακύνθου. Κατά τις βράδυνες ώρες της 16.11.1973, ενώ βρισκόταν στην περιοχή του Πολυτεχνείου, κτυπήθηκε από αστυνομικούς με συμπαγείς ράβδους, και υπέστη κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις. Μεταφέρθηκε στο Θεραπευτήριο Πεντέλης, όπου πέθανε τη Δευτέρα, 19.11.1973, από οξύ αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. Τάφηκε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, όπου στις 9.9.1974, έγινε τελετή στη μνήμη του.
  9. Νικόλαος Μαρκούλης του Πέτρου, 24 ετών, εργάτης, από το Παρθένι Θεσσαλονίκης, κάτοικος Χρηστομάνου 67, Σεπόλια, Αθήνα, εργάτης. Κατά τις πρωινές ώρες της 17.11.1973, ενώ βάδιζε στην πλατεία Βάθης, τραυματίστηκε στην κοιλιά από ριπή στρατιωτικής περιπόλου. Μεταφέρθηκε στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών, όπου πέθανε τη Δευτέρα 19.11.1973.
  10. Αικατερίνη Αργυροπούλου σύζυγος Αγγελή, 76 ετών, κάτοικος Κέννεντυ και Καλύμνου, Άγιοι Ανάργυροι Αττικής. Στις 10.00 της 17.11.1973, ενώ βρισκόταν στην αυλή του σπιτιού της, τραυματίστηκε στην πλάτη από σφαίρα. Διακομίστηκε στην κλινική «Παμμακάριστος» (Κάτω Πατήσια), όπου νοσηλεύτηκε επί ένα μήνα και κατόπιν μεταφέρθηκε στο σπίτι της, όπου πέθανε συνεπεία του τραύματος της μετά από ένα εξάμηνο (Μάιος 1974).
  11. Στυλιανός Καραγεώργης του Αγαμέμνονος, 19 ετών, οικοδόμος, κάτοικος Μιαούλη 38, Νέο Ηράκλειο Αττικής. Στις 10.15 το πρωί της 17.11.1973, ενώ βρισκόταν μαζί με άλλους διαδηλωτές στην οδό Πατησίων, μεταξύ των κινηματογράφων «ΑΕΛΑΩ» και «ΕΑΛΗΝΙΣ», τραυματίστηκε από ριπή πολυβόλου που έριξε εναντίον τους περίπολος πεζοναυτών που επέβαινε ενός τεθωρακισμένου οχήματος. Μεταφέρθηκε στο Κ.Α.Τ., όπου πέθανε μετά από 12 μέρες, στις 30.11.1973.
  12. Μάρκος Καραμανής του Δημητρίου, 23 ετών, ηλεκτρολόγος, από τον Πειραιά, κάτοικος Χίου 35, Αιγάλεω. Στις 10.30 περίπου το πρωί της 17.11.1973, ενώ βρισκόταν στην ταράτσα πολυκατοικίας επί της πλατείας Αιγύπτου 1, τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι από πυρά της στρατιωτικής φρουράς που ενέδρευε στην ταράτσα του Ο.Τ.Ε. (αυτουργός ο ανθυπολοχαγός Ιωάννης Αυμπέρης, 573ου Τάγματος Πεζικού). Μεταφέρθηκε στην κλινική «Παντάνασσα» (πλατεία Βικτωρίας), όπου διαπιστώθηκε ο θάνατος του.
  13. Αλέξανδρος Σπαρτίδης του Ευστρατίου, 16 ετών, μαθητής, από τον Πειραιά, κάτοικος Αγίας Λαύρας 80, Αθήνα. Στις 10.30 με 11.00 περίπου το πρωί της 17.11.1973, ενώ βάδιζε στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Κότσικα, τραυματίστηκε θανάσιμα στην κοιλιά από πυρά της στρατιωτικής φρουράς που ενέδρευε στην ταράτσα του Ο.Τ.Ε. (αυτουργός ο ανθυπολοχαγός Ιωάννης Δυμπέρης, 573ου Τάγματος Πεζικού). Με διαμπερές τραύμα μεταφέρθηκε στο Κ.Α.Τ., όπου τον βρήκε νεκρό ο πατέρας του.
  14. Δημήτριος Παπαϊωάννου, 60 ετών, διευθυντής ταμείου αλευροβιομηχάνων, κάτοικος Αριστομένους 105, Αθήνα. Γύρω στις 11.30 της 17.11.1973, ενώ βρισκόταν στην πλατεία Ομονοίας, προσβλήθηκε από δακρυγόνα αέρια που έριχνε η Αστυνομία. Μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ., όπου διαπιστώθηκε ο θάνατος του, συνεπεία εμφράγματος.
  15. Γεώργιος Γεριτσίδης του Αλεξάνδρου, 47 ετών, εφοριακός υπάλληλος, κάτοικος Ελπίδος 29, Νέο Ηράκλειο Αττικής. Στις 12.00 της 17.11.1973, ενώ βρισκόταν μέσα στο αυτοκίνητο του στα Νέα Λιόσια, τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι από πυρά που διέσχισαν τον ουρανό του αυτοκινήτου. Μεταφέρθηκε στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών, όπου πέθανε αυθημερόν.
  16. Βασιλική Μπεκιάρη του Φωτίου, 17 ετών, εργαζόμενη μαθήτρια, από τα Αμπελάκια Βάλτου Αιτωλοακαρνανίας, κάτοικος Μεταγένους 8, Νέος Κόσμος. Στις 12.00 το μεσημέρι της 17.11.1973, ενώ βρισκόταν στην ταράτσα του σπιτιού της, τραυματίστηκε θανάσιμα στον αυχένα από πυρά. Μεταφέρθηκε στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών και στη συνέχεια στον «Ευαγγελισμό», όπου πέθανε αυθημερόν.
  17. Δημήτρης Θεοδώρας του Θεοφάνους, 5 1/2 ετών, κάτοικος Ανακρέοντος 2, Ζωγράφου. Στις 13.00, της 17.11.1973, ενώ διέσχιζε με τη μητέρα του τη διασταύρωση της οδού Ορεινής Ταξιαρχίας με τη λεωφόρο Παπάγου στου Ζωγράφου, τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι από πυρά στρατιωτικής περιπόλου με επικεφαλής αξιωματικό (πιθανόν ο ίλαρχος Σπυρίδων Σταθάκης του Κ.Ε.Τ/Θ), που βρισκόταν ακροβολισμένη στο λόφο του Αγίου Θεράποντος. Εξέπνευσε ακαριαία και όταν μεταφέρθηκε στο Νοσοκομείο των Παίδων, απλώς διαπιστώθηκε ο θάνατος του.
  18. Αλέξανδρος Βασίλειος (Μπασρί) Καράκας, 43 ετών, Αφγανός τουρκικής υπηκοότητας, ταχυδακτυλουργός, κάτοικος Μύρων 10, Άγιος Παντελεήμονας, Αθήνα. Στις 13.00, της 17.11.1973, ενώ βάδιζε με τον 13χρονο γιο του στη διασταύρωση των οδών Χέϋδεν και Αχαρνών, τραυματίστηκε θανάσιμα στην κοιλιά από ριπή μυδραλίου τεθωρακισμένου στρατιωτικού οχήματος. Μεταφέρθηκε απευθείας στο νεκροτομείο, όπου διαπιστώθηκε ο θάνατος του.
  19. Αλέξανδρος Παπαθανασίου του Σπυρίδωνος, 59 ετών, συνταξιούχος εφοριακός, από το ΚεράσοΒο Αιτωλοακαρνανίας, κάτοικος Νάξου 116, Αθήνα. Στις 13.30 της 18.11.1973, ενώ βάδιζε με τις ανήλικες κόρες του στη διασταύρωση των οδών Δροσοπούλου και Κύθνου, απέναντι από το ΙΣΤ' Αστυνομικό Τμήμα, βρέθηκε εν μέσω πυρών, προερχομένων από τους αστυνομικούς του Τμήματος, με αποτέλεσμα να πάθει συγκοπή. Μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών, όπου διαπιστώθηκε ο θάνατος του.
  20. Ανδρέας Κούμπος του Στέργιου 63 ετών, βιοτέχνης, από την Καρδίτσα, κάτοικος Αμαλιάδος 12, Κολωνός. Γύρω στις 11.00 με 12.00 της 18.11.1973, ενώ βάδιζε στη διασταύρωση των οδών Γ' Σεπτεμβρίου και Καποδιστρίου, τραυματίστηκε στη λεκάνη από πυρά μυδραλίου τεθωρακισμένου στρατιωτικού οχήματος. Μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ., κατόπιν στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών και τέλος στο Κ.Α.Τ., όπου και πέθανε στις 30.1.1974.
  21. Μιχαήλ Μυρογιάννης του Δημητρίου, 20 ετών, ηλεκτρολόγος, από τη Μυτιλήνη, κάτοικος Ασημάκη Φωτήλα 8, Αθήνα. Στις 12.00 το μεσημέρι της 18.11.1973, ενώ βάδιζε στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Στουρνάρη, τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι από πυρά περιστρόφου αξιωματικού του Στρατού (αυτουργός ο συνταγματάρχης Νικόλαος Ντερτιλής). Μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ. σε κωματώδη κατάσταση και κατόπιν στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών, όπου πέθανε αυθημερόν.
  22. Κυριάκος Παντελεάκης του Δημητρίου, 44 ετών, δικηγόρος, από την Κροκέα Λακωνίας, κάτοικος Φερρών 5, Αθήνα. Στις 12.00 με 12.30 το μεσημέρι της 18.11.1973, ενώ βάδιζε στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Γλάδστωνος, τραυματίστηκε θανάσιμα από πυρά διερχομένου άρματος μάχης. Μεταφέρθηκε στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών, όπου και πέθανε στις 27.12.1973.
  23. Ευστάθιος Κολινιάτης, 47 ετών, από τον Πειραιά, κάτοικος Νικοπόλεως 4, Καματερό Αττικής. Κτυπήθηκε στις 18.11.1973 από αστυνομικούς με συμπαγείς ράβδους, και υπέστη κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, συνεπεία των οποίων πέθανε στις 21.11.1973.
  24. Ιωάννης Μικρώνης του Αγγέλου, 22 ετών, φοιτητής στο τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών, από την Άνω Αλισσό Αχαΐας. Συμμετείχε στην κατάληψη του Πανεπιστημίου Πατρών. Κτυπήθηκε μετά τα γεγονότα, υπό συνθήκες που παραμένουν ακόμη αδιευκρίνιστες. Συνεπεία της κακοποίησης του υπέστη ρήξη του ήπατος, εξαιτίας της οποίας πέθανε στις 17.12.1973 στο Λαϊκό Νοσοκομείο Αθηνών, όπου νοσηλευόταν. Σύμφωνα με ορισμένες ενδείξεις, ο τραυματισμός του συνέβη στην Πάτρα, άλλες όμως πληροφορίες τον τοποθετούν στην Αθήνα. Η περίπτωση του παραμένει υπό έρευνα.

Άλλα θύματα της Χούντας

Η Χούντα των Συνταγματαρχών βαρύνεται και για τις παρακάτω δολοφονίες ή θανάτους λόγω ανήκεστης βλάβης που προήλθαν από βασανισμούς.
  • Βασίλης Πεσλής (ετών 15, 21-4-1967)[7]
  • Μαρία Καλαβρού (ετών 24, 21-4-1967)[8]
  • Παναγιώτης Ελής (ετών 47, 25-4-1967)[9]
  • Νικηφόρος Μανδηλαράς, δικηγόρος υπόθεσης ΑΣΠΙΔΑ
  • Γιάννης Χαλκίδης, (ετών 27, 5-7-1967) στέλεχος της Νεολαίας Λαμπράκη και της ΕΔΑ
  • Γιώργος Τσαρουχάς, πρώην βουλευτής της ΕΔΑ, δολοφονήθηκε στη Θεσσαλονίκη
  • Σπύρος Μουστακλής, δημοκρατικός αξιωματικός, βασανίσθηκε απάνθρωπα στην ΕΑΤ-ΕΣΑ λόγω της συμμετοχής του στο Κίνημα του Ναυτικού το 1973, κατέστη ανάπηρος και απεβίωσε λόγω βαρύτατων επιπλοκών τη δεκαετία του '80.

Κατάλογος θυμάτων που εκφωνείται στην επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου

Ο κατάλογος των θυμάτων της Χούντας που εκφωνείται τα τελευταία χρόνια στο πολυτεχνείο περιλαμβάνει τα παρακάτω ονόματα. Συμπεριλαμβάνονται συνολικά 88 ονόματα θυμάτων από ολόκληρη την περίοδο της δικτατορίας (1967-1974).[10][11]
  • Πεσλής Βασίλης
  • Ελής Παναγιώτης
  • Μανδηλαράς Νικηφόρος
  • Καλαντζής Δημήτρης
  • Ρίζος Τάκης
  • Καλαβρού Μαρία
  • Παναγούλης Γιώργος
  • Τσαρουχάς Γιώργος
  • Θεοδωρίδης Γιώργος
  • Κατσικογιάννης
  • Τζαβαλάς Καρούσος
  • Γεωργάκης Κώστας
  • Αντωνίου Ζήσης
  • Τσιτσιρίγκος Φώτης
  • Κούλης Γεώργιος
  • Πετρόπουλος Παναγιώτης
  • Βασιλόπουλος Γιάννης
  • Κωνσταντίνου Γιώργος
  • Αλβάνογλου Θεόδωρος
  • Σινόπουλος Πέτρος
  • Κομνηνός Διομήδης
  • Παντελεάκης Κυριάκος
  • Βάρσος Ιωάννης
  • Έγκελμαν Ντόρις Μαριέτε
  • Γεώργιος Γεριτσίδης
  • Γεωργαράς Μαρίνος - Σπύρος
  • Παπαϊωάννου Δημήτρης
  • Καραμανής Μάρκος
  • Φαμέλης Βασίλης
  • Μαρκούλης Νίκος
  • Σαμούρης Γιώργος
  • Μυρογιάννης Μιχάλης
  • Καραγεωργίου Στέλιος
  • Φιλίνης Γιάννης
  • Δικάλφα Καλλιόπη
  • Τζιάνος Λάμπρος
  • Σταυρέλης Γιάννης
  • Αργυροπούλου Αικατερίνη
  • Δασκάλου Στέλιος
  • Θεοδώρας Δημήτρης
  • Σίμος Γεώργιος
  • Κυριακόπουλος Σάκης
  • Καζέπης Κώστας
  • Καΐλης Γιάννης
  • Αναγνωστόπουλος
  • Αντάρογλου
  • Αντζελόνι Ελενα Μαρία
  • Αργυρίου
  • Βρυώνης
  • Βυθούλκας
  • Γαλάτης Νίκος
  • Γιαννόπουλος
  • Γρέλλος
  • Δημόπουλος
  • Διαμαντάκος
  • Ευαγγελινός
  • Ζησιμόπουλος
  • Ηλιόπουλος
  • Ιωαννίδης
  • Ιωάννου
  • Κούμπουλος
  • Κρητικάκη
  • Λαγαριώτης
  • Μαντζώρος
  • Μαυρογιάννης
  • Μέξης
  • Μικρώνης
  • Μιχαηλίδης
  • Μπονάτος Χρήστος
  • Μώμος
  • Νικολάου
  • Παπαγεωργίου
  • Παπαδόπουλος
  • Ρακιτζής Αλέξανδρος
  • Ράμμος Βασίλειος
  • Σαρμαλής
  • Σπαρτίδης
  • Σταυρόπουλος
  • Σχίζας
  • Σωτηρόπουλος Ιωάννης
  • Τορίλ - Τεκλέτ (Αίγυπτος)
  • Τσιγκούνης
  • Τσικουρής
  • Φραγκόπουλος Θεόφιλος
  • Χαλκίδης Γιάννης
  • Χαραλαμπίδης Γιώργος
  • Χατζηβασιλείου
  • Κατής Κώστας

Παραπομπές

  1. Πατρίς Ολόκληρο το πόρισμα του εισαγγελέα Δ. Τσεβά για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου
  2. «14-10-1974: Πόρισμα Τσεβά για Πολυτεχνείο». Ανακτήθηκε στις 17 Νοεμβρίου 2008.
  3. ChiosNews.com, «Πρώτη επίσημη έρευνα για το Πολυτεχνείο», 16 Νοεμβρίου 2003. Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2007.
  4. 4,0 4,1 Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Πολυτεχνείο '73: Το ζήτημα των θυμάτων: Νεκροί και τραυματίες
  5. Καθημερινή Η λίστα με τους πραγματικούς νεκρούς της εξέγερσης του Νοέμβρη
  6. thenetwar.com Οι νεκροί και οι τραυματίες του πολυτεχνείου
  7. iospress.gr Η Γνωστή-Άγνωστη αντίσταση στη χούντα
  8. iospress.gr Η Γνωστή-Άγνωστη αντίσταση στη χούντα
  9. Ριζοσπάστης Ο αγωνιστής που δολοφονήθηκε από τη χούντα
  10. Ριζοσπάστης Προσκλητήριο νεκρών
  11. Εορτή Πολυτεχνείου, Λίστα Επετείου

Δευτέρα, 11 Νοεμβρίου 2013

Η βιογραφία της Έλεν Κέλερ (τυφλή και κουφή συγγραφέας).


Η Έλεν Κέλερ (Ιούνιος 27,1880-Ιούνιος 1,1968) υπήρξε αμερικανίδα συγγραφέας, πολιτική ακτιβίστρια και λέκτορας. Ήταν η πρώτη κουφή-τυφλή που πήρε το πτυχίο Καλών Τεχνών.

Η ιστορία του πως ο δάσκαλος της Κέλερ, Annie Sullivan, έσπασε την απομόνωση της -λόγω έλλειψης γλώσσας- επιτρέποντας στο κορίτσι να εξελιχθεί καθώς μάθαινε να επικοινωνεί, έχει γίνει γνωστή μέσα από το έργο “The miracle worker”.
Ως παραγωγική  συγγραφέας, η Κέλερ ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο και δήλωσε ξεκάθαρα την αντίθεσή της στον πόλεμο. Συμμετείχε στην εκστρατεία για το δικαίωμα ψήφου των γυναικών, τα δικαιώματα των εργατών, τον σοσιαλισμό καθώς επίσης και για άλλους προοδευτικούς σκοπούς.
Παιδική ηλικία και ασθένεια
Η Κέλερ γεννήθηκε στο κτήμα Ivy Green στην Tuscumbia, Alabama από τους Arthur H.Keller και την Kate Adams Keller. Η καταγωγή των Κέλερ είναι από την Γερμανία. Η Κέλερ δεν γεννήθηκε τυφλή και κουφή- αυτό έγινε μετά τους 19 μήνες και αφού απέκτησε μια ασθένεια που πιθανότατα να ήταν οστρακιά ή μινιγγίτιδα. Η ασθένεια δεν κράτησε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Από τότε η μόνη της παρέα ήταν η Martha Washington, η εξάχρονη κόρη του μάγειρα, που μπόρεσε να δημιουργήσει μια νοηματική γλώσσα γι’αυτήν- στην ηλικία των επτά ήξερε εξήντα νοήματα για να επικοινωνεί με την οικογένειά της. Σύμφωνα με τον σοβιετικό κουφό και τυφλό ψυχολόγο Meshcheryakov, η φιλία της Martha και η διδασκαλία της ήταν ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη της Κέλερ.
Το 1886, η μητέρα της, εμπνευσμένη από μια αφήγηση στο “Charles Dickens American Notes” για την επιτυχημένη διδασκαλία ενός άλλους κουφού και τυφλού παιδιού, της Laura Bridgman, έστειλε την νεαρή τότε Helen, συνοδεία με τον πατέρα της, να βρει τον δόκτωρ Julian Chisolm, έναν ειδικό ωτορινολαρυγγολόγο στην Βαλτιμόρη για συμβουλή. Ως επακόλουθο, τους έφερε σε επικοινωνία με τον Alexander Graham Bell, που εργαζόταν με κουφά παιδιά εκείνο τον καιρό. Ο Bell συμβούλεψε το ζευγάρι να επικοινωνήσουν με το Ινστιτούτο Perkins για τους κωφούς, το σχολείο όπου η Bridgman είχε μορφωθεί,  που βρισκόταν στην Νότια Βοστώνη. Ο Michael Anaganos, διευθυντής του σχολείου, ζήτησε από την πρώην σπουδάστρια Anne Sullivan, η οποία τότε ήταν πολύ αδύνατη και μόλις 20 ετών, να γίνει εκπαιδευτής της Helen.
Ήταν η αφετηρία μιας 49χρονης φιλίας, η οποία εξελίχθηκε από γκουβερνάντα σε σύντροφο ζωής. Η Anne Sullivan έφτασε στο σπίτι της Helen τον Μάρτιο του 1887 και ξεκίνησε αμέσως να της διδάσκει με το να σχηματίζει λέξεις στο χέρι της, ξεκινώντας με την λέξη “doll”  για την κούκλα που της είχε φέρει ως δώρο.
Η μεγάλη υπέρβαση συνέβη τον Απρίλιο όταν η Κέλερ κατάλαβε πως οι κινήσεις που έκανε η δασκάλα της στο ένα χέρι , καθώς έτρεχε κρύο νερό στο άλλο της συμβόλιζαν την λέξη “νερό” – τότε εξάντλησε σχεδόν την Sullivan ζητώντας να της μάθει τα ονόματα από όλα τα γνώριμά της αντικείμενα.
Η Sullivan ήταν αυτή που έμαθε στην Κέλερ να μιλά χρησιμοποιώντας την μέθοδο Tadoma μέσω της επαφής με τα χείλη και τον λαιμό των άλλων καθώς μιλάνε, συνδυάζοντας τον συλλαβισμό με τα δάχτυλα στην παλάμη του παιδικού χεριού. Αργότερα η Keller έμαθε την μέθοδο Braille και έμαθε μέσω αυτής όχι μόνο Αγγλικά αλλά και Γαλλικά, Ελληνικά και Λατινικά.
Ξεκινώντας τον Μάιο του 1888, η Κέλερ παρακολούθησε το Ινστιτούτο Perkins για τους τυφλούς. Το 1894, η Κέλερ και η Sullivan μετακόμισαν στη Νέα Υόρκη για να φοιτήσει στο σχολείο Wright-Humason για κωφούς     και στο Horace Mann επίσης σχολείο για κωφούς. Το 1896 επέστρεψαν στην Μασσαχουσέτη και η Κέλερ εισήχθη στο Cambridge School for Young Ladies πριν κερδίσει την είσοδό της στο κολλέγιο Radcliffe. Ο θαυμαστής της Mark Twain την γνώρισε στον μεγαλοπαράγοντα της Standard Oil Henry Huttleton Rogers, ο οποίος μαζί με τη γυναίκα του πλήρωσαν για τις σπουδές της. Το 1904, στην ηλικία των 24 ετών, η Κέλερ αποφοίτησε από το Radcliffe, και έγινε το πρώτο άτομο κωφό και τυφλό που απέκτησε το πτυχίο Καλών Τεχνών.
Έχει γράψει 12 βιβλία και έχει δημοσιεύσει πολλά άλλα άρθρα.
Μερικά από τα έργα της είναι:
1. The Frost King (στην ηλικία των 11)
2. The Story of my Life (αυτοβιογραφία)
3. Out of the Dark
4. My Religion (θρησκευτική αυτοβιογραφία)
Μερικές διάσημες φράσεις της είναι οι εξής:
“Όταν μια πόρτα ευτυχίας κλείνει, μια άλλη ανοίγει- όμως πολλές φορές κοιτάμε τόσο πολύ την κλειστή πόρτα που δεν βλέπουμε την πόρτα που έχει ανοίξει για μας”.
“Η αισιοδοξία είναι η πίστη που οδηγεί στην επιτυχία. Τίποτε δεν μπορεί να γίνει χωρίς ελπίδα και αυτοπεποίθηση”
“Μόνοι μπορούμε να κάνουμε τόσα λίγα-μαζί μπορούμε να κάνουμε  τόσα πολλά”
“Το μόνο πράγμα που είναι χειρότερο από το να είναι κανείς τυφλός είναι να έχει όραση μα όχι όραμα”

” Τα καλύτερα και πιο όμορφα πράγματα στον κόσμο δεν μπορεί να τα δει ή να τα αγγίξει κανείς. Πρέπει να τα αισθανθείς με την καρδιά.”
“Το να περπατάς με ένα φίλο στο σκοτάδι είναι καλύτερο από το να περπατάς μόνος στο φως.”
“Όλα όσα απολαύσαμε δεν πρόκειται ποτέ να χαθούν. Όλα όσα αγαπάμε γίνονται κομμάτι μας”
“Πίστη είναι η δύναμη με την οποία ένας κομματιασμένος κόσμος θα αναδυθεί στο φως”
“Κράτησε το πρόσωπό σου κάτω από τις ηλιαχτίδες και ποτέ δεν θα δεις την σκιά..”
_________________________________________________________________________________
πηγές:

Δεν έχω πια χρόνο…

Ο Mario de Andrade (1893–1945), Βραζιλιάνος ποιητής, συγγραφέας,δοκιμιογράφος και μουσικολόγος, έγραψε…
“Μέτρησα τα χρόνια μου και συνειδητοποίησα, ότι μου υπολείπεται λιγότερος χρόνος ζωής απ’ ό,τι έχω ζήσει έως τώρα…
Αισθάνομαι όπως αυτό το παιδάκι που κέρδισε μια σακούλα καραμέλες: τις πρώτες τις καταβρόχθισε με λαιμαργία αλλά όταν παρατήρησε ότι του απέμεναν λίγες, άρχισε να τις γεύεται με βαθιά απόλαυση.
Δεν έχω πια χρόνο για ατέρμονες συγκεντρώσεις όπου συζητούνται, καταστατικά, νόρμες, διαδικασίες και εσωτερικοί κανονισμοί, γνωρίζοντας ότι δε θα καταλήξει κανείς πουθενά.
Δεν έχω πια χρόνο για να ανέχομαι παράλογους ανθρώπους που παρά τη χρονολογική τους ηλικία, δεν έχουν μεγαλώσει.
Δεν έχω πια χρόνο για να λογομαχώ με μετριότητες.
Δε θέλω να βρίσκομαι σε συγκεντρώσεις όπου παρελαύνουν παραφουσκωμένοι εγωισμοί. Δεν ανέχομαι τους χειριστικούς και τους καιροσκόπους.
Με ενοχλεί η ζήλια και όσοι προσπαθούν να υποτιμήσουν τους ικανότερους για να οικειοποιηθούν τη θέση τους, το ταλέντο τους και τα επιτεύγματα τους.
Μισώ, να είμαι μάρτυρας των ελαττωμάτων που γεννά η μάχη για ένα μεγαλοπρεπές αξίωμα.
Οι άνθρωποι δεν συζητούν πια για το περιεχόμενο… μετά βίας για την επικεφαλίδα.
Ο χρόνος μου είναι λίγος για να συζητώ για τους τίτλους, τις επικεφαλίδες.
Θέλω την ουσία, η ψυχή μου βιάζεται…
Μου μένουν λίγες καραμέλες στη σακούλα…
Θέλω να ζήσω δίπλα σε πρόσωπα με ανθρώπινη υπόσταση.
Που μπορούν να γελούν με τα λάθη τους.
Που δεν επαίρονται για το θρίαμβό τους.
Που δε θεωρούν τον εαυτό τους εκλεκτό, πριν από την ώρα τους.
Που δεν αποφεύγουν τις ευθύνες τους.
Που υπερασπίζονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και που το μόνο που επιθυμούν είναι να βαδίζουν μαζί με την αλήθεια και την ειλικρίνεια.
Το ουσιώδες είναι αυτό που αξίζει τον κόπο στη ζωή.
Θέλω να περιτριγυρίζομαι από πρόσωπα που ξέρουν να αγγίζουν την καρδιά των ανθρώπων…
Άνθρωποι τους οποίους τα σκληρά χτυπήματα της ζωής τους δίδαξαν πως μεγαλώνει κανείς με απαλά αγγίγματα στην ψυχή.
Ναι, βιάζομαι, αλλά μόνο για να ζήσω με την ένταση που μόνο η ωριμότητα μπορεί να σου χαρίσει.
Σκοπεύω να μην πάει χαμένη καμιά από τις καραμέλες που μου απομένουν…
Είμαι σίγουρος ότι ορισμένες θα είναι πιο νόστιμες απ’ όσες έχω ήδη φάει.
Σκοπός μου είναι να φτάσω ώς το τέλος ικανοποιημένος και σε ειρήνη με τη συνείδησή μου και τους αγαπημένους μου.
Εύχομαι και ο δικός σου να είναι ο ίδιος γιατί με κάποιον τρόπο θα φτάσεις κι εσύ…”

Κυριακή, 3 Νοεμβρίου 2013

«Μεγαλειότατε, χορηγήστε μοτοσικλέτα στον ανάπηρο»

Αιτήματα για ρουσφέτια προς το παλάτι από τις δεκαετίες του ’40, ’50 και του ’60

Του Κωστα Oνισενκο




«Μεγαλιώτατε λαβένω το θάρως να σας γράψω...». Κάπως έτσι ξεκινούσαν εκατοντάδες γράμματα που έφταναν στο παλάτι και στο πρωθυπουργικό γραφείο από κάθε γωνιά της Ελλάδας από πολίτες που ζητούσαν «κάθε είδους» εξυπηρετήσεις και λύσεις σε προβλήματά τους. Αλλα ήταν γραμμένα σε δραματικό τόνο, άλλα αφοπλιστικά ειλικρινή, άλλα προκαλούσαν μόνον θυμηδία και σχεδόν όλα κατατάσσονται στην κατηγορία του... «ρουσφετιού». Μια σειρά από ανάλογες επιστολές, κυρίως από τις δεκαετίες του ’40, ’50 και του ’60 που εντάσσονται στον αρχειακό πλούτο της χώρας, αποτελούν μέρος του υλικού που θα παρουσιαστεί τον Μάρτιο στην έκθεση των Γενικών Αρχείων του Κράτους με θέμα τον Πολιτικό Πολιτισμό. Αιτήματα για δικαστικές χάρες, ρύθμιση αυθαιρέτων, μεταθέσεις είναι τα συνηθέστερα χωρίς να λείπουν οι προτάσεις γάμου προς μέλη της βασιλικής οικογένειας από... κοινούς θνητούς.«Μεγαλιώτατε δεν έχω στέγη και έχω οικογένεια πού να βάλω τη γυναίκα μου και τα παιδιά μου που σε ένα μήνα με διόχνουν από το σπίτι γιατί δεν έχω να πληρώσω το ενοίκειο», γράφει στις 6/2/1966 κάτοικος Αθηνών ζητώντας να του δοθεί άδεια να χτίσει ένα αυθαίρετο αφού, όπως λέει, το ίδιο έχουν κάνει και άλλες άπορες οικογένειες: «Είναι κάτι οικόπεδα πήσω από το νεκροταφείο της Καισαριανής και κάθωνται πολλές οικογένειες φτωχές και τα έχουν καταπατημένα. Μεγαλιώτατε θα ήθελα να μου δώσετε ένα χαρτάκι από το χέρι σας για να μου επητρέψουν να στήσω και εγώ μία παράγκα» αναφέρει ο βιοπαλαιστής υπενθυμίζοντας στον βασιλιά ότι αφού κι ο ίδιος έγινε πρόσφατα γονιός, συμμερίζεται την αγωνία του.
Ενας ανάπηρος πολέμου από την Ανω Φτεριά Καστοριάς ζητάει συγκεκριμένη λύση στο πρόβλημα των μετακινήσεών του: «Οπως ευαρεστούμενοι επιληφθείτε και μου χορηγήσετε μονίμως μια μοτοσυκλέττα καθ’ όσον τυγχάνω ανάπηρος και ανίκανος (…) ανάπηρος πολέμου 1948 και κατοικώ εις παραμεθόριον και μη εξυπηρετούμενος από συγκοινωνίας χωρίου». Αιτήματα για μεταθέσεις στρατιωτών υπάρχουν στα αρχεία του Παλατιού: «Επί ύπερθεν α υμετέρας επιστολής προς την Α.Μ. ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ – ΜΗΤΕΡΑ, γνωρίζεται υμίν ότι δεν καθίσταται δυνατή η μετάθεσις του υιού σας στρατιώτου (…), λόγω υπηρεσιακών αναγκών» απαντά ένας ταξίαρχος στις 25 Απριλίου 1966 σε μητέρα που επιχειρεί να μεταθέσει τον γιο της βάζοντας «μέσον» τη Φρειδερίκη. Μια γυναίκα από τη Δουμπιά Χαλκιδικής ζητά «μία μικρή πρικοδώτιση» της τάξεως των 2.000 δραχμών για τη νεογέννητη κόρη της Δημητρούλα.
Τα επίσημα κρατικά έγγραφα αναδεικνύουν και... παραδοσιακές πιέσεις από διάφορους επαγγελματικούς κλάδους. Για παράδειγμα, στο πρόγραμμα συναντήσεων στο γραφείο ακροάσεων του πρωθυπουργού μια ημέρα του 1925 περιλαμβάνονται οι «Πανελλήνιος Αστική Ενωσις Ιδιοκτησίας», «Υπάλληλοι Κρεοπωλείων», «Οικοδομικοί Συνεταιρισμοί Αθηνών», «Επιτροπή Προσφύγων Συνοικισμού Ν. Σφαγείων», «Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος», η «κυρία Φωτιάδου» κ.ά. Αραγε πόσοι από αυτούς ικανοποιήθηκαν;
Πολλά είναι και τα αιτήματα για παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη. Γλαφυρή η περίπτωση μιας γυναίκας από χωριό της Λαμίας που ζητάει αναστολή προφυλάκισης για τον πατέρα της μέχρι τη δίκη υποδεικνύοντας ως μάρτυρες της αθωότητάς του τον παπά και τον χωροφύλακα. Η κατηγορία αφορά καλλιέργεια χασίς: «Μεγαλειοτάτη ήστερα από 21 χρόνια με το ντουφέκη στην πλάτη ο πατέρας μου αφοσιομένος πάντοτε στην Α.Μ. και στο κράτος. Τον εξαπάτησε ένας τηχοδιόκτης ονόματη Γεώργιος (…) από την Λαμία έσπηρε δε εις αγρόν μας ήτε στον κήπο μας Καναβούρη μην γνωρήζομε εμής οι χωριάτες τη είναι αυτό δεν μας εξίγησε ότι απαγορεύεται. Και στας 29-8-66 ήλθε η Αστινομία και κατέσχισε αυτό καθώς έκλισε και τον πατέρα μου στας φυλακάς Λαμίας. Δια την αθωότιτα του πατέρα μου ασφαλός θα τιν αποδίξομε όταν γίνη το δηκαστήριον. Αλλά Μεγαλειοτάτη επηδή είναι χειμώνας και έχουμε πρόβατα γύδια και άλογα και κηνδινέβουν να μας φάνε οι λύκοι εδώ» γράφει η γυναίκα διευκρινίζοντας πως «Μεγαλειοτάτη βοηθίστε μας σας παρακαλούμε όπως και ο πατέρας μου βοήθησε εσάς και το κράτος από τον Κομουνησμό 21 χρόνια τώρα με το ντουφέκη στην πλάτη». Η τύχη του αιτήματος αγνοείται...
Ενας... θησαυρός στα Αρχεία του Κράτους
Μελετώντας τα αρχεία της έκθεσης για τον Πολιτικό Πολιτισμό, όπως δηλώνει στην «Κ» ο πρόεδρος της Εφορείας των Γενικών Αρχείων του Κράτους, καθηγητής Μεσαιωνικής Ιστορίας Νίκος Καραπιδάκης, διαπιστώνεται ότι η εικόνα που έχει ο πολίτης για την πολιτική εξουσία είναι σχεδόν... μεταφυσική. «Βλέπουμε συμπεριφορές που ισοδυναμούν με ένα τάμα» σχολιάζει ο ίδιος αναφερόμενος στην ισχύ πολιτικών ταγών και παλατιού στα μάτια ενός φτωχού πολίτη,
ενός φαντάρου, μιας μάνας κ.λπ. «Τα αιτήματα που δέχονται οι πολιτικοί περικλείουν μέσα τους σχεδόν τα πάντα, λες και οι πολιτικοί είναι πανάκεια» συμπληρώνει ο κ. Καραπιδάκης. Αναλυτικά τα εκθέματα θα παρουσιαστούν στα Γενικά Αρχεία του Κράτους (Δάφνης 61, Ψυχικό, τηλ. 210-67.82.200) τον Μάρτιο, ενώ 7 - 8 του ίδιου μήνα θα πραγματοποιηθεί επιστημονικό συνέδριο στο οποίο θα αναπτυχθούν θέματα σχετικά με τον Πολιτικό Πολιτισμό. «Θέλω να τονίσω ότι δεν πρόκειται για ελληνικό φαινόμενο, καθώς αν γινόταν ανάλογη έρευνα και σε άλλες χώρες τα πορίσματα μάλλον δεν θα διέφεραν και πολύ από τα δικά μας» εκτιμά. Το υλικό της έκθεσης αποτελεί μικρό τμήμα του πολύτιμου αρχειακού υλικού που έχουν συγκεντρώσει, ταξινομήσει και προσφέρουν στο κοινό τα Γενικά Αρχεία του Κράτους. Στις υπερσύγχρονες εγκαταστάσεις στο Ψυχικό υπάρχει αναγνωστήριο για το κοινό, ενώ μεγάλο μέρος των αρχείων έχει ψηφιοποιηθεί και διατίθεται μέσω Διαδικτύου.
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Πέμπτη, 31 Οκτωβρίου 2013

Ο Πόλεμος του 1940 στα μετόπισθεν.

Η καθολική συμμετοχή του άμαχου πληθυσμού στον αγώνα συνέβαλε καθοριστικά στην εποποιία του Μετώπου

Της Μαρινας Πετρακη*




Οταν οι σειρήνες του πολέμου ξυπνούσαν τον κόσμο, το αξέχαστο εκείνο πρωινό της 28ης Οκτωβρίου, ένας άνεμος καινούργιος άρχισε να φυσάει πάνω από την ελληνική επικράτεια. Ενας άνεμος που φούσκωνε και γέμιζε τις αγουροξυπνημένες καρδιές των Ελλήνων με ενθουσιασμό, περηφάνια και λεβεντιά. Γινόταν θύελλα αγανάκτησης και αποφασιστικότητας, βουερή φωνή περιφρόνησης που μετατρεπόταν σε ένα κέφι αλλιώτικο, αλλόκοτο, γιατί οι ξέφρενες εκδηλώσεις και πανηγυρισμοί δεν αφορούσαν ένα χαρμόσυνο γεγονός αλλά την κήρυξη του πολέμου.
Ενα ολόκληρο έθνος, σαν μια γροθιά, γιόρταζε και χαιρετούσε τα στρατευμένα παιδιά ωσάν να πήγαιναν σε πανηγύρι και όχι στο μέτωπο. Πού βρέθηκε στα αλήθεια όλη αυτή η λεβεντιά; Ξεχάστηκαν διά μαγείας οι προσωπικές φιλοδοξίες, οι ταξικές διαφορές, τα πολιτικά πάθη και οι αντιπαραθέσεις, οι πικρίες κατά του καθεστώτος, οι εξορίες, οι διώξεις, έμεινε μόνο το προσκλητήριο «νυν υπέρ πάντων αγών».
«Και δεν ήμασταν όλοι μέχρι την παραμονή της ημέρας αυτής ούτε ήρωες ούτε φανατικοί πατριώτες. Μέτριοι άνθρωποι, φρόνιμοι, της φαμίλιας και της δουλειάς, όχι το σπίτι, τα παιδιά και τους εαυτούς μας, αλλά ούτε το περιεχόμενο της τσέπης μας δεν ήμασταν πρόθυμοι να δώσουμε στον έρανο της πατρίδας. Και παρουσιάστηκε ο έρανος του αίματος το αξέχαστο εκείνο πρωί. Και η Ελλάς αμέσως άνοιξε όλες τις φλέβες της. Ηταν Αγών υπέρ της Πατρίδος», θα γράψει ο Γεώργιος Βλάχος στην «Καθημερινή» τις μέρες του πολέμου.
Φανέλα του Στρατιώτη από όλη την Ελλάδα
Η επιστράτευση άψογα οργανωμένη γινόταν μέσα σε ένα απερίγραπτο κύμα ενθουσιασμού, καθώς τα πλήθη χαιρετούσαν και ευλογούσαν τα χιλιάδες παιδιά που με το χαμόγελο στα χείλη βιάζονταν να φτάσουν στο μέτωπο, εκεί ψηλά στον βωμό της θυσίας να πολεμήσουν «έστω και χωρίς καμία ελπίδα νίκης. Μόνον διότι πρέπει». Και η «υβρισμένη Παναγιά της Τήνου» πάντα μαζί τους - πάνω στα μικρά δελτάρια, μικρή εικόνα στον χιτώνα τους, όνειρο και όραμα μαζί στα χαρακώματα, σκέπη και αγκαλιά στην αφίσα του Γουναρόπουλου, ύμνος και ψαλμωδία στα χείλη του στρατευμένου ιερέα, παρηγοριά στον τραυματία και στον ετοιμοθάνατο.
Οι παραλείψεις πολλές, οι ελλείψεις περισσότερες (ποιος αμυνόμενος λαός στ’ αλήθεια βρέθηκε ποτέ καλά προετοιμασμένος για πόλεμο;). Πολεμικό υλικό δεν περίσσευε, ο ιματισμός ήταν του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου με γκέτες και αρβύλες πλήρως ακατάλληλες για τα παγωμένα βουνά, τα κλινοσκεπάσματα μετρημένα, οι προμήθειες περιορισμένες, τα μέσα μεταφοράς ανεπαρκή, και τα κρυοπαγήματα ένας νέος, άγνωστος εχθρός πιο ύπουλος από τον Ιταλό, που τότε φάνταζε πάνοπλος και αήττητος. Ομως δίπλα στους «φτωχοδιάβολους που ενώ πήγαιναν να πολεμήσουν, ταλαιπωρημένοι βαδίζοντας μερόνυχτα με στολές πολύ μεγαλύτερες από το νούμερό τους, γελούσαν και τραγουδούσαν» (Λίλαντ Στόου, Αμερικανός δημοσιογράφος), τραγουδούσε και πολεμούσε και «μεθούσε με το αθάνατο κρασί του εικοσιένα» η επιστρατευμένη ελληνική ψυχή. «Γιατί η φτώχεια», θα γράψει ο Τερζάκης, «όταν πηγαίνει να σκοτωθεί για μια ιδέα, για το φιλότιμο, τραγουδάει».
Και η ιστορία γραφόταν εκεί πάνω στα βουνά της Ηπείρου στην πρώτη γραμμή ένδοξη και λαμπρή, με αυταπάρνηση και αίμα χωρίς ίχνος ψευτο-εθνικισμού και πατριδοκαπηλίας.
Πολιτική επιστράτευση
Η ιστορία γραφόταν όμως και στο εσωτερικό μέτωπο της Ελλάδας που πολεμούσε με τα δικά του μέσα για να στηρίξει την πρώτη γραμμή. Οπως στη Βρετανία όπου ο πόλεμος στα μετόπισθεν (British Home Front) αποτελούσε επιχείρηση υψίστης σημασίας για την αντιμετώπιση των γερμανικών βομβαρδισμών και την έκβαση του πολέμου γενικότερα, έτσι και στην Ελλάδα, που μόνη πολεμούσε τον φασισμό, οι μάχες στα μετόπισθεν απεδείχθησαν εξίσου σημαντικές με αυτές της πρώτης γραμμής. Παράλληλα, με το σχέδιο επιστράτευσης των ενόπλων δυνάμεων, η οποία πραγματοποιήθηκε με απόλυτη τάξη και ταχύτητα, ενεργοποιήθηκε άμεσα το σχέδιο Πολιτικής Επιστράτευσης θέτοντας σε άμεση εφαρμογή τα σχέδια που είχαν εκπονηθεί από τις αρχές του 1939 με σκοπό την κινητοποίηση όλων των φορέων και των μη επιστρατευμένων πολιτών σε υπηρεσίες ύψιστης σημασίας για την άμυνα της χώρας και την ενίσχυση του μετώπου σε περίπτωση πολέμου.
Η Παθητική Αεράμυνα αναλαμβάνει το δύσκολο έργο της εφαρμογής μέτρων συσκότισης για την αποφυγή βομβαρδισμών, οργανώνει τη διάταξη ορυγμάτων και καταφυγίων, εφοδιάζει τον πληθυσμό με προσωπίδες (μάσκες) και συντονίζει την Πυροσβεστική και την Υγειονομική Υπηρεσία, ενώ μπαίνουν σε εφαρμογή τα σχέδια για τη Γεωργική Επιστράτευση, για την οικονομική λειτουργία της χώρας και την οικονομική ενίσχυση της πολεμικής προσπάθειας μέσω εράνων και έκδοσης Πολεμικού Λαχείου.
Παράλληλα λαμβάνει χώρα μια γιγάντια προσπάθεια πλήρωσης του κενού της ειδικής στρατιωτικής ένδυσης από δεκάδες γυναικείες οργανώσεις που δραστηριοποιήθηκαν κάτω από την Οργάνωση «Η Φανέλα του Στρατιώτη» που ιδρύθηκε το 1939 από μια ομάδα Αθηναίων κυριών και τέθηκε αργότερα υπό την αιγίδα της πριγκίπισσας Φρειδερίκης. Σκοπός της πρωτοβουλίας αυτής, στην οποία συμμετείχε όλος σχεδόν ο γυναικείος πληθυσμός της χώρας, ήταν η συγκέντρωση ρουχισμού για τον μαχόμενο ελληνικό στρατό στα αλβανικά σύνορα όπου ο δριμύς χειμώνας αποδεικνυόταν ο χειρότερος εχθρός. Σύμφωνα με τα στοιχεία της εποχής, τα πλεκτά μάλλινα είδη που παραδίδονταν στην οργάνωση για προώθηση στο μέτωπο, έφταναν καθημερινά τις τρεις χιλιάδες. Παρόμοιος αριθμός φτάνει στα γραφεία της ΕΟΝ, που έχει αναλάβει την Πολιτική Αμυνα, και στο ειδικό τμήμα του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού.
Παράδειγμα αυτοθυσίας οι γυναίκες της Ηπείρου
Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός με την έγκαιρη και πλήρη προετοιμασία, την αυταπάρνηση και την υψηλή επιστημονική κατάρτιση των διπλωματούχων και εθελοντριών αδελφών αναδεικνύεται ο σπουδαιότερος βοηθός και συνεργάτης του κράτους στην τιτάνια εθνική προσπάθεια. Συγκροτεί και αποστέλλει στην πρώτη γραμμή πλήρως εξοπλισμένα και επαρκώς πλαισιωμένα κινητά χειρουργεία μετώπου, καταρτίζει μόνιμα νοσοκομεία εκστρατείας και νοσοκομεία διακομιδής τραυματιών και ασθενών στρατιωτών, ενώ διαθέτει σε νοσοκομεία του μετώπου αλλά και των μετόπισθεν εθελόντριες αδελφές καθώς και υγειονομικό υλικό. Συνιστά την «Επιτροπή και Τμήμα Βοήθειας Μαχομένων - Το Δέμα του Στρατιώτου» για την ετοιμασία, και αποστολή χιλιάδων μάλλινων ενδυμάτων για την πρόληψη κρυοπαγημάτων και επανιδρύει το «Γραφείο Αιχμαλώτων». Οργανώνει την «Επιτροπή Κυρίων και Τμήμα Ψυχαγωγίας του Στρατιώτου» και τις «Γωνίες του Τραυματία» για την ψυχαγωγία και απασχόληση των τραυματιών. Από τις 2.836 αδελφές νοσοκόμες του ΕΕΣ που επάνδρωσαν τα 58 στρατιωτικά νοσοκομεία, τους προκεχωρημένους υγειονομικούς σχηματισμούς, τα πλωτά νοσοκομεία, τους Σταθμούς Πρώτων Βοηθών και Παθητικής Αεράμυνας, πολλές ήταν αυτές που έχασαν τη ζωή τους στον βωμό του πατριωτικού καθήκοντος.
Το Λύκειο Ελληνίδων ήταν ένας άλλος φορέας που η συνεισφορά του στον αγώνα υπήρξε σημαντική. Από τις αρχές τους 1939 οργανώθηκαν στις εγκαταστάσεις του μαθήματα παθητικής αεράμυνας όπου εκπαιδεύτηκαν ως νοσοκόμες εκατοντάδες μέλη του, ενώ οργανώνονται σεμινάρια εκμάθησης βασικών αγροτικών λειτουργιών για την καλλιέργεια κηπευτικών σε πάρκα, πλατείες και άλλους δημόσιους χώρους στο πλαίσιο της εκστρατείας για την αυτάρκεια τροφίμων στα μετόπισθεν και τη σίτιση του στρατού στο μέτωπο. Παράλληλα δίδονται μαθήματα διαφώτισης του αμάχου πληθυσμού σε περίπτωση χημικού πολέμου, ενώ με την ίδρυση του «Τμήματος Μερίμνης Στρατιώτου» τα μέλη επιδίδονται σε έναν πόλεμο «πλεκτικής» για τα παιδιά που πολεμούν. Καθιερώνονται τα περίφημα «Πλεκτικά Τέια» όπου οι Αθηναίες αστές ανταποκρίνονται στις εκκλήσεις της πολιτείας πλέκοντας ασταμάτητα, υπό το βλέμμα της αφίσας της Βάσως Κατράκη, ενώ πίνουν το τσάι τους.
Λαϊκά συσσίτια
Η Εκκλησία, η οποία θέτει στη διάθεση της πατρίδος όλα τα τιμαλφή αφιερώματα της Παναγίας της Τήνου, πρωτοστατεί μαζί με πολλές γυναικείες οργανώσεις και κοινωνικούς φορείς σε εράνους και λαϊκά συσσίτια όπου σιτίζονται οι οικογένειες που ο πόλεμος τους στέρησε τα προς το ζην, ενώ εύπορες αστικές οικογένειες καλούνται να φιλοξενήσουν αυτούς που έχουν ανάγκη.
Ωστόσο, δεν ήσαν μόνο οι αστές Ελληνίδες που έδωσαν το μερτικό τους στον αγώνα της πατρίδας. Ηταν και οι χιλιάδες απλές, ανώνυμες γυναίκες που έκαναν τη βελόνα τους σπαθί και τον καημό τους τραγούδι και προσευχή για τα παιδιά της Ελλάδας. Μάνες, γυναίκες, αδελφές, κόρες, αρραβωνιαστικιές, άνοιξαν τα μπαούλα τους, ξήλωσαν τις προίκες τους, εκποίησαν τις βέρες τους, και πάνω στα δέματα για τα παιδιά καρφίτσωναν ευχές για τη νίκη. Στην επαρχία οι γυναίκες, τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι αντικαθιστούν στις αγροτικές και κτηνοτροφικές δουλειές τους άντρες που έχουν στρατευθεί στο μέτωπο, και καθώς τα υποζύγια υπηρετούν και αυτά την πατρίδα, ζώνονται το αλέτρι, την αξίνα, το φόρτωμα. Αγόγγυστα, υπερήφανα. Κάθε προσφορά δεκτή χωρίς κριτήρια, χωρίς διακρίσεις σαν τις εισπράξεις των ιερόδουλων του Πειραιά, θυσία στον αγώνα.
Κανένα παράδειγμα αυτοθυσίας, ηρωισμού και λεβεντιάς δεν πλησιάζει ωστόσο αυτό της γυναικείας Ηπειρώτικης προσφοράς. Σκληρή, αγέλαστη, μαυροφορεμένη με τα γουρνοτσάρουχα και τα σεγκούνια της η Ηπειρώτισσα παραστάθηκε σε όλον τον αγώνα. Ζαλώνεται κασόνια ασήκωτα με πυρομαχικά και προμήθειες από διάσελο σε διάσελο, από κορφοβούνι σε κορφοβούνι «να μην αφήσει τα παιδιά εκεί ψηλά χωρίς» και όταν τα γαϊδούρια κολλούν ξυλιασμένα στις λάσπες και στο χιόνι, μεταφέρει στις πλάτες της τους τραυματίες και θάβει τους νεκρούς. Και η προσφορά της γίνεται θρύλος, αφίσα, τραγούδι και ταινία που προβάλλεται χωρίς διακοπή σε κεντρικό θέατρο του Πικαντίλυ στο Λονδίνο, για να εμψυχωθεί ο χειμαζόμενος πληθυσμός της βρετανικής πρωτεύουσας που μετρά καθημερινά εκατοντάδες νεκρούς από τους ναζιστικούς βομβαρδισμούς.
Βομβαρδισμοί
Αλλά και το ελληνικό μετόπισθεν μετρά τους δικούς του νεκρούς από τους ιταλικούς βομβαρδισμούς. Από την πρώτη κιόλας μέρα του πολέμου η Πάτρα βομβαρδίζεται ανηλεώς και θρηνεί πενήντα αμάχους. Ακολουθούν καταστροφικοί βομβαρδισμοί στη Θεσσαλονίκη, στα Γιάννενα, στον Βόλο, στη Λάρισα, στην Κέρκυρα, με εκατοντάδες νεκρούς και μεγάλες καταστροφές.
Και οι Ελληνες εξακολουθούν να πλέκουν, να ζωγραφίζουν τον πόλεμο, να γράφουν ποιήματα για τον αγώνα, να γελούν και να γελοιοποιούν τον εισβολέα. Να διαβάζουν εφημερίδες, να ακούν ραδιόφωνο, και να πηγαίνουν στο θέατρο όπου οι πατριωτικές παραστάσεις και τα τραγούδια της Βέμπο τους κάνουν να αισιοδοξούν και να παλεύουν.
Οι συναγερμοί, οι βομβαρδισμοί, η απαγόρευση της κυκλοφορίας, και έλεγχοι της ΕΟΝ, οι πανηγυρισμοί στους δρόμους, η επιστολή του Ν. Ζαχαριάδη, οι έρανοι, το τιτάνιο έργο της απόκρυψης των αρχαιολογικών θησαυρών, οι τραυματίες και οι παγόπληκτοι, η αποφυγή διασποράς ειδήσεων και ο φόβος της Πέμπτης Φάλαγγας, όλα συνθέτουν την εμπόλεμη εικόνα των μετόπισθεν. Οι συγκινητικές προσφορές του λαού, της Εκκλησίας και των διανοουμένων, ο πόλεμος της βελόνας, οι γυναίκες, τα παιδιά, συγκροτούν μια τεράστια εμπόλεμη δύναμη αμάχων πολεμιστών χωρίς την οποία ίσως να μην είχε γραφτεί ποτέ η εποποιία του 1940.
* Η κ. Μαρίνα Πετράκη είναι ιστορικός και ερευνήτρια.

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ